Πλατεία Διοικητηρίου

Κάθε φορά που βλέπω τη φωτογραφία της παλιάς πλατείας Διοικητηρίου, αναρωτιέμαι αν αυτή η μαρμάρινη τούρτα άρεσε στους παλιούς Σαλονικιούς, πώς της συμπεριφέρθηκαν και αν τη νοσταλγούν.

Σήμερα στη θέση της υπάρχει η πλατεία Κυπρίων Αγωνιστών, που στην πραγματικότητα είναι αρχαιολογικός χώρος. Μα όπου και να σκάψεις στη Θεσσαλονίκη, θα βρεις την παλιά πόλη. Ποιος να ξέρει αυτές πολυκατοικιάρες τι κρύβουν στα θεμέλιά τους.
Με την ευκαιρία ας πω ότι κάπου εδώ κοντά, σε απόσταση λίγων βημάτων, βρίσκονταν οι γυναικείες φυλακές της οθωμανικής πόλης. Αν κάποιος έχει εντοπίσει ακριβώς το σημείο, τον παρακαλώ μου στείλει ένα μήνυμα.

Πλατεία Κυπρίων Αγωνιστών (2) copy.jpg

Απόσπασμα από το βιβλίο «Θεσσαλονίκη, όσα θυμάμαι», που περιλαμβάνει αναμνήσεις του συγγραφέα από την παιδική του ηλικία στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’30 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’40.

«Την ίδια περίοδο, λίγο πριν τους σεισμούς της Ιερισσού, θεμελιώθηκε και ανηγέρθη το αγλάισμα της περιοχής, το «καλλιμάρμαρον» πάρκο του Διοικητηρίου. Ένα φρικαλέο αποτέλεσμα της αμηχανίας των μηχανικών να συνταιριάξουν την πλατεία που ήταν ψηλά, με την οδό Ολύμπου που ήταν χαμηλότερα. Είχε τα μάρμαρά του μονίμως χιλιοκατουρημένα από τα στίφη των αδέσποτων σκυλιών, αλλά και δικαιωματικά από τους ανηφορίζοντες νοικοκυραίους της Άνω Πόλης που κάνανε μια σύντομη στάση, φάτσα στα μάρμαρά του, παρά τις απαγορευτικές απειλές «εκ της Αστυνομίας». Και μετά συνεχίζανε ξαλαφρωμένοι ξανά και στωικά τον ανήφορο, φορτωμένοι με τα πλεμάτια και τα ζεμπίλια τους.
Σ’ αυτό το πάρκο παίζαμε, γαμπρίζαμε, ξεφωνίζαμε τις καντάδες μας, αρπαζόμασταν, συνωμοτούσαμε, βυσσοδομούσαμε, συζητούσαμε. Ήταν η αρχαία αγορά μας. Αργότερα εκεί μέσα στήσανε και την προτομή του πρίγκιπα Νικολάου, προς μεγάλη χαρά των αρσενικών σκύλων, έτσι που τους βόλευε, ως το μόνο προεξέχον αντικείμενο του πάρκου.
Ξημερώνοντας η Κατοχή, βρήκε το πάρκο με τα ξεχαρβαλωμένα τα πιο πολλά του μάρμαρα και βρόμικο, όσο κανένα άλλο μνημείο στον κόσμο».

ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΖΗΣΙΑΔΗΣ, Θεσσαλονίκη, όσα θυμάμαι, Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991.

Advertisements

Τον καιρό που οι γυναίκες δεν φορούσαν «αντρικά» και το παντελόνι αποτελούσε προσβολή της δημοσίας αιδούς

Όταν η Ρένα έφυγε από το σπίτι του πλούσιου θείου της, όπου της φέρονταν άσχημα και τη μεταχειρίζονταν σαν υπηρέτρια, αναγκάστηκε να δουλέψει. Έψαχνε για μέρες στις μικρές αγγελίες των εφημερίδων, αλλά μάταια. Άλλοτε τη θέση την είχε πάρει κάποια άλλη και άλλοτε ο εργοδότης είχε πονηρούς σκοπούς. Στην αγωνία της, της ήρθε η ιδέα να φορέσει κουστούμι και ν’ αναζητήσει δουλειά ως άντρας. Έκοψε τα μαλλιά της, συστήθηκε ως Περικλής και προλήφθηκε σαν βοηθός σοφέρ σε κάποιο πλούσιο σπίτι.

Τα τέσσερα σκαλοπάτια

Αυτά συνέβαιναν στα Τέσσερα σκαλοπάτια, μια από τις αγαπημένες ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, που γυρίστηκε το 1950. 

Για πολλές δεκαετίες το παντελόνι ήταν αποκλειστικά αντρικό ρούχο και σημάδι ανδρισμού. Η φράση «εγώ φοράω παντελόνια», σήμαινε ότι αυτός που την έλεγε διέθετε εντιμότητα και ο λόγος του ήταν συμβόλαιο. Καααλά!

μόδα πλαζ 1932.jpg
1932

Εντυπωσιακές εικόνες, όπως η παραπάνω γαλλική, αναδημοσιεύονταν μεν στις ελληνικές εφημερίδες, αλλά δεν είχαν καμία σχέση με την ελληνική πραγματικότητα. Γυναίκα με κοντά μαλλιά, τσιγάρο και παντελόνι μπορεί στη Γαλλία να θεωρούταν κομψή, αλλά στην Ελλάδα ήταν εξώλης και προώλης. Άσε που οι Έλληνες στις παραλίες εμφάνιζαν εικόνα προσφυγιάς με τις καλαθούνες, τις συμπεθέρες, τα πιτσιρίκια, τον πάτερ-φαμίλια, τα λουτρόπανα, τις ρόμπες και τα κεφτεδάκια. Διαβάστε τη συνέχεια

Ρεζιλέ

Το γάλα σε σκόνη δεν μας ήταν άγνωστο στην Ελλάδα. Από το 1960 κυκλοφορούσε το καναδέζικο Canalac, που πουλιόταν σε καταστήματα τροφίμων και σε φαρμακεία. Ύστερα από λίγο ήρθε από τη Γαλλία το Regilait. Ήρθε κι έμεινε και κυκλοφορεί μέχρι σήμερα με το όνομα Ρεγκιλέ.
Λάθος στην ανάγνωση της λέξης Regilait;  Είναι προτιμότερο το λάθος Ρεγκιλέ, από το σωστό αλλά εντελώς αντιεμπορικό Ρεζιλέ.

Ρεζιλέ 1965
1965

Η παρακάτω γαλλική διαφήμιση μπερδεύει λίγο τους θεατές αν το Regilait είναι μάρκα γάλακτος ή καφέ, αλλά ξεκαθαρίζει ρυθμικά και χαρωπά το όνομα Ρεζιλέ.

 

Τα κολοκύθια, τα κολοκάσια και η Κολοκυνθού

Η συνοικία της Κολοκυνθούς βρίσκεται κάτω απ’ τον Κολωνό και φτάνει ως τον Κηφισό. Μέχρι πριν πενήντα χρόνια ήταν όλο περιβόλια και κτήματα, γι’ αυτό και πολλοί πιστεύουν ότι οφείλει το όνομά της στα κολοκύθια. Στη λεζάντα της ειδυλλιακής καρτποστάλ το όνομα αναφέρεται στα ελληνικά ως Κολοκυνθού και στα γαλλικά ως Κολοκυθού.

Κολοκυνθού ή Κολοκυθού; Χρωστάει το όνομά της στην αθηναϊκή οικογένεια Κολοκύθη ή στα κολοκύθια;

Ο Δημήτριος Καμπούρογλου αποκαλεί τη συνοικία Κολοκυθού και θεωρεί ότι πήρε το όνομά της από μία εκκλησία της περιοχής που ανήκε στην οικογένεια Κολοκύθη, την Παναγία την Κολοκυθού. (Η οποία ήταν μετόχι της μονής των Αγίων Αναργύρων του Ψυρή, όπου και διέμενε η οικογένεια Κολοκύθη, μέλος της οποίας ήταν ο Δημήτριος Κολοκύνθης που έζησε τον 17ο αιώνα).

Κολοκυθου Καμπούρογλου 1.jpg
Από την «Ιστορία των Αθηνών» του Δ. Γρ. Καμπούρογλου.

Σχετικά με την προέλευση του ονόματος από τα κολοκύθια σημειώνει στα Τοπωνυμικά Παράδοξα ότι «υπάρχουν και άλλαι θέσεις εις την λεκάνην των Αθηνών γονιμώτεραι και εδάφη καταλληλότερα προς τούτο».
Το 1856 δημοσιεύτηκε στην Αρχαιολογική Εφημερίδα η διασκεδαστική (όπως τη χαρακτηρίζει ο Καμπούρογλου) γνώμη ότι το όνομα της περιοχής προήλθε από την Κολοκασία Αθηνά.
Και συνεχίζει: «Ατυχώς την εκ της γνώμης ταύτης ευθυμίαν ανακόπτει η ανάμνησις αηδεστάτου τινός πατατοειδούς προϊόντος της γης, των κολοκασίων, τα οποία φαίνεται ότι ευτυχώς εξέλιπον πλέον από την αθηναϊκήν αγοράν».
Και μας αφήνει με την απορία, δηλαδή πόσο αηδιαστικά ήταν τα κολοκάσια κι ευχαριστήθηκε που εξαφανίστηκαν από την αγορά;

κολοκάσι
Το λογότυπο του Φεστιβάλ Κολοκασιού.

Δεν γνώριζα την ύπαρξή τους πριν διαβάσω αυτή την παράγραφο του Καμπούρογλου στα Τοπωνυμικά Παράδοξα. Γκουγκλάροντας στο διαδίκτυο διαβάζω την οδηγία ότι τα κολοκάσια δεν πλένονται με τη φλούδα, γιατί βγάζουν μια  γλοιώδη ουσία. (Άραγε αυτός είναι ο λόγος που ο Καμπούρογλου τα χαρακτηρίζει αηδέστατα;) Βρίσκω διάφορους τίτλους «Κατοχυρώνεται και το κολοκάσι ως κυπριακό προϊόν», «Κολοκάσι: Το μυστικό της μακροζωίας των Ικαριωτών», «Κολοκάσι: 8 Εκπληκτικά Οφέλη για την Υγεία», καθώς και συνταγές που χρησιμοποιούν κολοκάσια αντί για πατάτες (σκορδαλιά, πουρές, χοιρινό με σέλινο και κολοκάσια κ.ά.). Στην Κύπρο μάλιστα κάθε Σεπτέμβρη γίνεται Φεστιβάλ Κολοκασιού.

 

Αιωνόβιος Κύκνος

κονσερ Κύκνος official βίντεο (2)

Η κονσέρβα, παρ’ όλο που στις αρχές του 20ου αιώνα μετρούσε εκατό χρόνια ζωής, ήταν πανάκριβη, σχεδόν είδος πολυτελείας. Από το 1915, χάρη στην εταιρεία Κύκνος, αρχίζει να γίνεται είδος ευρείας χρήσης και τα λαχανικά, που αλλιώς θα σάπιζαν στα χωράφια, συντηρούνται και συσκευάζονται.
Η εταιρεία Κύκνος είναι η πρώτη ελληνική κονσερβοποιία. Ιδρύθηκε το 1915. Έχει ήδη συμπληρώσει έναν αιώνα λειτουργίας, παραμένει ελληνική και χρησιμοποιεί αποκλειστικά ελληνικές ντομάτες.

Το 1955 συσκεύαζε σε κονσέρβες 350 τόνους ημερησίως: μπάμιες, φασολάκια, αρακά, μελιτζάνες, αγκινάρες, κουκιά, αμπελόφυλλα, διάφορα φρούτα και μαρμελάδες, ολόκληρες ντομάτες και τον κλασικό ντοματοπελτέ –όλα προϊόντα της αργολικής γης.  Διαβάστε τη συνέχεια

Λήθη και άλλα Καρέλια

Προπολεμικά η εταιρεία Καρέλια ήταν πασίγνωστη στον κόσμο των καπνιστών για τα Εκλεκτά Αγρινίου και για τα Σέρτικα Λαμίας, που ήταν ένα λαϊκό τσιγάρο που αγαπήθηκε πολύ.

Καρέλια 1932
Εκλεκτά Αγρινίου, 1932. Η μικρή κασετίνα είχε 11 τσιγάρα και η μεγάλη 22. Η διαφήμιση φτιάχτηκε από το Ατελιέ του Νίκου Καστανάκη και του Άγγελου Σπαχή, οι οποίοι είχαν φιλοτεχνήσει σκίτσα για πολλές διαφημίσεις καπνοβιομηχανιών.

Έχει κι άλλο!

Στο γύρισμα της ταινίας «Αδέρφια μου, αλήτες, πουλιά»

Making of Αδέρφια μου αλήτες πουλιά.jpg

Στην παραπάνω φωτογραφία δεν πρωταγωνιστεί  ο Λαυρέντης Διανέλλος, ο γέρος αρχηγός της τσιγγάνικης φυλής ούτε η γυναίκα του, η Φρόσω Κόκκολα, αλλά ούτε και ο Τόλης Βοσκόπουλος, που θα πάρει το σκήπτρο της αρχηγίας από τον πατέρα του. Πρωταγωνιστεί μια μηχανή. Η κάμερα που χειρίζεται ο οπερατέρ Βαγγέλης Καραμανίδης, μια Arri 2c βουβή.
Arriflex, από το 1937. Ήταν η πρώτη reflex 35mm, γερμανικής κατασκευής. Το καλοκαίρι του 1936, που η Λένι Ρίφενσταλ γύρισε στην Ελλάδα την ταινία «Ολυμπία», το φιλμ των Ολυμπιακών Αγώνων του 1936, η μηχανή δεν ήταν ακόμα σε χρήση.

Ολυμπία 1936 Ρίφενσταλ.jpg

Χρησιμοποιήθηκε αργότερα, κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο από τον γερμανικό στρατό και τη γερμανική αντικατασκοπεία για την κινηματογράφηση των πολεμικών επιχειρήσεων. Ήταν απίστευτης αντοχής, δεν πάθαινε τίποτα στους μείον 30 βαθμούς, γι’ αυτό και χρησιμοποιήθηκε και στην εκστρατεία κατά της Ρωσίας. Τα φιλμ που τραβήχτηκαν με την Arriflex 35 χρησίμεψαν ως αποδεικτικά στη δίκη της Νυρεμβέργης. Η μηχανή απόκτησε ιστορική σημασία.
Αργότερα χρησιμοποιήθηκε από την κινηματογραφική βιομηχανία της Αμερικής, για να γυριστούν ταινίες, όπως Easy Rider, Enter the Dragon, A Clockwork Orange.
Είχε πολύ ωραίο βιομηχανικό σχεδιασμό και ο μηχανισμός της ήταν πολύ απλός. Δεν είναι τυχαίο που, παρά την ψηφιακή επανάσταση, αντέχει ακόμα.


Ευχαριστώ τον Δημήτρη Μπέλλο για τη φωτογραφία από τα γυρίσματα της ταινίας «Αδέλφια μου, αλήτες, πουλιά» και τις πληροφορίες.

H EMFI της γειτονιάς. Αντίο ΕΒΓΑ!

ΕΒΓΑ1940
1940

Έχει κι άλλο

Γλύκα και δροσιά

Δροσερές, καλοκαιρινές γεύσεις: λεμόνι, πορτοκάλι, τσέρι, κοκτέιλ. Κι όταν πέσει το θερμόμετρο, γεύσεις ούζο και κανέλα.

Αρρώστιες, θανατικά, μαγικά και φυλαχτά

Στην οδό Ευριπίδου, γύρω από έναν αρχαίο κίονα, είναι χτισμένο ένα εκκλησάκι, ο Άϊ-Γιάννης της Κολώνας. Κάτω από αυτόν τον κίονα, απομεινάρι κάποιου ασκληπιείου ίσως,  ο άγιος είχε θάψει όλες τις αρρώστιες και οι παλιοί Αθηναίοι –χριστιανοί, αλλά και ευλαβείς μουσουλμάνοι– κολλούσαν κορδέλες με τ’ όνομα της αρρώστιας κι έβρισκαν τη γιατρειά τους.

Άι Γιάννης της Κολώνας Stilling 1853
Ο Άϊ-Γιάννης της Κολώνας, σκίτσο του Δανού αρχιτέκτονα Harald Conrad Stilling, 1853.

Η Αθήνα ήταν γεμάτη από κολωνάκια, που με τη βοήθεια ενός συνδυασμού χριστιανικής πίστης, ξεχασμένης γνώσης της αρχαίας λατρείας και μαγείας έδιωχναν το θανατικό, δηλαδή τις επιδημίες πανούκλας, χολέρας, τύφου που απειλούσαν τους παλιούς κατοίκους. Η γνωστή συνοικία της Αθήνας οφείλει τ’ όνομά της στο κολωνάκι, που βρισκόταν στη Δεξαμενή και σήμερα βρίσκεται στην πλατεία Κολωνακίου. Διαβάστε τη συνέχεια