Η γειτονιά του Μεβλεβί χανέ στον μεσοπόλεμο

Για τον Μεβλεβί χανέ, τον τεκέ των περιστρεφόμενων δερβίσηδων, έχουμε μιλήσει στο παρελθόν. Το άρθρο για τον Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Hellas Special. Το ίδιο άρθρο, με λιγότερες φωτογραφίες, αλλά με μία περιγραφή της γειτονιάς του Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Docville τ.64.  
Ο Σταμ. Σταμ. βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία του ’30 και μας δίνει πολύτιμες εικόνες της γειτονιάς και της καθημερινής ζωής. Μοναδικό απομεινάρι της τούρκικης παρουσίας ήταν το νεκροταφείο.

Σταμ Σταμ_επιτύμβιες στήλες

 

Δεξιά σου, καθώς ανεβαίνεις, σε ξαφνίζουν προς στιγμήν, καθώς ορθούνται ξαφνικά και απότομα από την γην, λευκά στρογγυλοκέφαλα και χονδροκέφαλα φαντάσματα, καθώς ορθούνται λέμε, εις μίαν κίνησιν ορμητικήν, εις την οποίαν επετρώθησαν θαρρείς αμέσως και απέμειναν εκεί φαντάσματα λησμονηθέντα παλαιών καλών καιρών.
Είναι οι πέτρινες και σαρικοφόρες στήλες των νεκρών του μεγάλου εκεί τούρκικου νεκροταφείου, που είναι σχεδόν εγκαταλελειμμένο σήμερα.

 

τούρκικο νεκροταφείο στα δυτικά τείχη

 

Ο Σταμ. Σταμ. αφηγείται ότι η συνοικία του Μεβλεβί χανέ έδινε μια εικόνα «κατατσακισμού και σωριάσματος». Αποτελούταν από φτωχόσπιτα, καθώς και από σπίτια που φτιάχτηκαν όπως όπως από τα ερείπια άλλων, «κατά συγκατάβαση κατοικίες», όπου όταν έπεφτε το παράθυρο, καρφωνόταν με μία σανίδα αντί ν’ αντικατασταθεί, όταν έσπαζε ένα τζάμι, έμπαινε στη θέση του ένας σκουριασμένος ντενεκές, όταν έπεφτε ο τσατμάς βουλώνονταν οι τρύπες με παλιοπατσαβούρες.
Όμως η περιοχή ήταν καλή και οι άνθρωποι ήταν ευχαριστημένοι με τη γειτονιά τους. Δεν είχε κουνούπια το καλοκαίρι, άρα δεν είχε και πυρετούς. Το νερό ερχόταν από τον Χορτιάτη και τις πιο πολλές φορές καλό. Εκτός και αν είχε βρέξει, οπότε τα νεροπότηρα γέμιζαν μ’ ένα υγρό θολό και κόκκινο, σκέτη λάσπη.

Η γειτονιά του Μεβλεβί χανέ ήταν γεμάτη καφενεία και καφενεδάκια. Παλούκια ασβεστωμένα και βαμμένα από τη μέση και πάνω με λουλάκι σηματοδοτούσαν το καφενείο και επιδείκνυαν τον πατριωτισμό του καφετζή. Λατέρνες, ούζο και ρακί δηλητήριο (δηλαδή των εργοστασίων, γιατί τα σπιτικά καζάνια είχαν απαγορευτεί), μεζέδες της συμφοράς, φωνογράφοι, γλάστρες με λουλούδια, καλαμπόκια φυτεμένα στις ρίζες των δέντρων για πρασινάδα, τριαντάφυλλο στ’ αυτί, τραγούδια και αγάπες.

Σταμ Σταμ_μερακλής στο Μεβλεχανέ

 

Σαν δεν σου δώσ’ η μάνα σου
σπίτι στο Μπεχτσινάρι
και μαγαζί στον Μεβλανέ
καρσί στου Καφαντάρη…

 

Καθαρό πουκάμισο χωρίς σακάκι, ζωνάρι, παντελόνι μαύρο, κάλτσες διαλεχτές, παντούφλες κεντημένες, μουστάκι μαύρο στριφτό, μάτια γλυκασμένα, καραφάκι και τριαντάφυλλο στ’ αυτί. Ο τύπος του μερακλή της συνοικίας του Μεβλεχανέ.

 

Σταμ Σταμ_το κορίτσι στο παράθυρο

Ο μάγκας κάθεται μισοξαπλωμένος στην καρέκλα και κοιτάζει την κοπέλα στο απέναντι παράθυρο με τ’ άσπρα κουρτινάκια, ενώ η μάνα της πλένει στην αυλή.

Τη μάνα σου τη μάγισσα
ρακί θα την ποτίσω
να πέσει ν’ αποκοιμηθεί
να ’ρθώ να σε φιλήσω.

 

— Η καημένη η μαμά της,  είπε ο Σταμ.Σταμ. στον καφετζή, θα καταντήσει αλκοολική.
— Μπα, δεν βαριέσαι, που λες, αφεντικό. Αυτός τη φιλεί και όταν η μάνα της είναι ξυπνητή και τον κοιτάει.
— Μα τότε, γιατί τα τραγούδια και το άκουσμα σ’ όλη τη γειτονιά;
— Γιατί τα κορίτσια εδώ θέλουν και λίγο τραγούδισμα και οι άντρες θέλουν…
— Ξύλο;
— Όχι! Θέλουν ν’ ακουστούν!

Advertisements

Η Τσικνοπέμπτη, ο μπαλνταφάς και ο Γήσης

Γήσης Παπαγεωργίου
Γήσης Παπαγεωργίου

Ο κύριος της φωτογραφίας είναι ένας πολύ γνωστός και εξαιρετικός σκιτσογράφος. Όταν παραιτήθηκε από πλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού, ασχολήθηκε με τη γελοιογραφία σε γνωστές εφημερίδες. Το λεύκωμα «Ελληνικοί πέτρινοι φάροι» που κρατάει ο Γήσης Παπαγεωργίου οφείλεται στην έρευνά του γύρω από τους πέτρινους φάρους και ολοκληρώνεται με δικά του σχέδια. Ερεύνησε και σχεδίασε τις στολές του Πολεμικού Ναυτικού από τον καιρό του Καποδίστρια ώς τις μέρες μας. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον του τράβηξε η ελληνική παραδοσιακή φορεσιά και εδώ και δεκαοχτώ χρόνια ερευνά το θέμα και σχεδιάζει. 
Προτού κάνει όλα αυτά (και άλλα πολλά) σπουδαία πράγματα ήταν ένα παιδί που ήθελε να ντυθεί καουμπόης, αλλά βρέθηκε μέσα στην «ξέμπαρκη» στολή του θείου του, να περνάει άσχημα σ’ έναν παιδικό χορό, ντυμένος στο περίπου ιππότης.

ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΠΤΗ σήμερα μου είπανε κι εγώ θυμήθηκα τότε παλιά που γινόντουσαν σαν και σήμερα οι «μπαλνταφάδες» εκ του ball d’ enfant, λέξις γαλλική, εφαρμογή εκτέλεση ελληνική. Διαβάστε τη συνέχεια

Μέγας αποκριάτικος χορός

Η γιαγιά και ο παππούς Τσατσούλη
Αποκριάτικος χορός σε επαρχιακή πόλη την εποχή του μεσοπολέμου. Είναι εντυπωσιακό ότι τόσοι άνθρωποι σταμάτησαν τη διασκέδασή τους και μαζεύτηκαν ο ένας κοντά στον άλλον για να χωρέσουν στον φακό του φωτογράφου, χωρίς να χάσουν το κέφι τους. Πόση ώρα, άραγε, χρειάστηκε μέχρι να τραβηχτεί η φωτογραφία και να ξαναρχίσει ο χορός;

Κάθε χρόνο, την εποχή της αποκριάς, όλοι οι σύλλογοι, σύνδεσμοι, σωματεία, αδελφότητες, ομοσπονδίες και λέσχες έδιναν τον μεγάλο ετήσιο χορό τους σε κάποιο θέατρο, ξενοδοχείο ή κέντρο. Με φράκα και τουαλέτες, με μεταμφιέσεις, με παραδοσιακές ενδυμασίες, με κοτιγιόν, με ατραξιόν, με λαχειοφόρους αγορές και διαγωνισμούς ομορφιάς, οι χοροεσπερίδες συνδύαζαν την ψυχαγωγία με τη φιλανθρωπία.
Το παλιό καρναβάλι με τα γλέντια στους δρόμους και στις γειτονιές το έσβησαν οι Βαλκανικοί και ο Πρώτος Παγκόσμιος.
Διαβάστε τη συνέχεια

Πτερωτή αράχνη

1938
1938

Η σερπαντίνα! Γιατί άραγε ο Μιμηκόπουλος το 1938 την έλεγε πτερωτή αράχνη, αφού η λέξη σερπαντίνα ήταν πολύ διαδομένη τουλάχιστον από το 1931, που φέρναμε σερπαντίνες από την Ιαπωνία;

Σερπαντίνες Ελεύθ Άνθρ 5-2-1931
1931. Σερπαντίνες Ιαπωνίας.

Άρωμα στη Θεσσαλονίκη και στο σαλόνι

Τα τσιγάρα Άρωμα της καπνοβιομηχανίας Κεράνη ήταν τσιγάρα πολυτελείας, ενώ τα αδέρφια τους τα Έθνος ήταν λαϊκό τσιγάρο, από καπνά δεύτερης διαλογής. Ήταν άφιλτρα σε συσκευασία κασετίνας. Για πολλές δεκαετίες στάθηκαν ψηλά στην προτίμηση των καπνιστών.

Κεράνης Άρωμα 1938
1938

Έχει κι άλλο…

Εντυπωσιάστηκα!

Βραδυνή, Η στήλη του Τζογέ

Οι φίλοι του Hellas Special ξέρετε πόσο αγαπάει τον Τζογέ και τον Σώτο Πετρά. Μετά τη χτεσινή ανάρτηση στο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου με τίτλο Ο Τζογές (εξαιρετική δουλειά και μπράβο!), παρόλο που δεν είχε γίνει παραπομπή στο Hellas Special, τα στατιστικά έδειξαν μεγάλη κίνηση στα άρθρα με ετικέτα αυτά τα δύο ονόματα.

Αν θέλετε να τα διαβάσετε, θα τα βρείτε ΕΔΩ.

Πολλοί μπήκαν και διάβασαν διάφορα και κυρίως τα άρθρα τα σχετικά με τον Σώτο Πετρά.

Εσύ, όμως, που μπήκες και διάβασες μονοκοπανιά τέσσερις ντουζίνες άρθρα… Τι να πω; Εντυπωσιάστηκα! Ευχαριστώ. Είναι η καλύτερη φιλοφρόνηση που έχει δεχτεί το Hellas Special!

Οι εφημερίδες τον κατηγόρησαν ότι μέσα σε πέντε χρόνια εξαπάτησε 170 γυναίκες με τη μέθοδο της μνηστείας. Εκείνος αποκάλυψε ότι είχε 400 ερωμένες και ότι δεν εξαπάτησε καμία.

— Δεσποινίς, σας αγαπώ. Θέλω να γίνετε γυναίκα μου.
— Παρντόν;
— Ζητώ το χέρι σας.
— Μα, μόλις τώρα γνωριστήκαμε.
— Έχω τις πληροφορίες μου. Είστε καλό και τίμιο κορίτσι. Πείτε το ναι και αύριο θα έρθω στο σπίτι σας, να σας ζητήσω επισήμως από τους δικούς σας.

170 φορές 1937

Η Φωφώ, η Μαρίκα, η Κατίνα, η Ελένη, η Χρύσα, η Πόπη, η Κούλα, η Άννα, η Γεωργία παραξενεύονταν με τη βιασύνη του, αλλά επειδή είχαν μεγαλώσει με τον φόβο μήπως μείνουν στο ράφι, δίσταζαν ν’ αφήσουν την ευκαιρία να πάει χαμένη. Εξάλλου ο νέος φαινόταν ηθικός και τίμιος, αφού ζητούσε γάμο και δεν προσπαθούσε να τις παρασύρει σε ερωτικές περιπτύξεις και στο μη περαιτέρω.
Την άλλη μέρα στο σπίτι της Φωφώς, της Μαρίκας, της Κατίνας, της Ελένης, της Χρύσας, της Πόπης, της Κούλας, της Άννας, της Γεωργίας, με χαμόγελα, σεμέν και κεράσματα περίμεναν τον υποψήφιο γαμπρό. Μόλις έκανε την εμφάνισή του, η χαρά γινόταν ενθουσιασμός. Διαβάστε τη συνέχεια

Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!

σαλέπης
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

Θα τα κάνω σαλεπιτζίδικο σημαίνει θα τα κάνω λίμπα, θα τα κάνω παγκλίδια. Είναι παλιά έκφραση, που δεν χρησιμοποιείται πια. Τη συνάντησα σε μια προπολεμική εφημερίδα, όπου διάβασα την εξής γουστόζικη είδηση:

Ένας μεθυσμένος, αφού κατέβασε κάμποσες μισές σ’ ένα κρασοπουλιό στα Εξάρχεια, έφυγε με οχτάρια για να γυρίσει σπίτι του. Κάποιο μαγαζί στην οδό Θεμιστοκλέους του τράβηξε την προσοχή. Άρπαξε μια πέτρα και την εκσφενδόνισε στη τζαμαρία φωνάζοντας: «Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!». Διαβάστε τη συνέχεια

Η εκτέλεση στο Γεντί Κουλέ – Οι τελευταίες στιγμές δύο θανατοποινιτών

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο Docville τ. 63 της εφημερίδας Documento στις 28 Ιανουαρίου 2018. Το αναδημοσιεύω με προσθήκη τίτλων από τις εφημερίδες της εποχής και φωτογραφιών.

Τον Απρίλιο του 1929 ο Ταταράκης –33 χρόνων, από το Δογάν-κιοϊ της Ανατολικής Θράκης, κάτοικος Διδυμοτείχου– μαζί με τον γαμπρό του Σταυρακάκη μπήκαν στο σπίτι της μαμής Ντεντέ Σεντί Μολά στο Διδυμότειχο και αφού τη βασάνισαν με πυρακτωμένα σίδερα για να μαρτυρήσει πού είχε κρυμμένους τους θησαυρούς της, τη στραγγάλισαν κι έκλεψαν τα υπάρχοντά της.
Οι ίδιοι, μαζί με άλλους δυο, τον Μάιο μπήκαν νύχτα στο σπίτι της Λουτσίας Τακβοριάν με σκοπό να τη ληστέψουν. Εκείνη την ώρα βρισκόταν στο σπίτι και η Χουριέτ χήρα του Γιουσούφ-μπεη. Οι ληστές τις βασάνισαν με τρόπο φρικιαστικό. Οι δύο γυναίκες έδωσαν στους ληστές όλα τα χρήματα και τα τιμαλφή τους, εκείνοι όμως τις στραγγάλισαν για να μην αποκαλυφθούν.
Καταδικάστηκε από το κακουργιοδικείο Κομοτηνής δις εις θάνατον.

Ο Μιράν Νερσέζ Σαρουχανιάν –23 χρόνων, πρόσφυγας από την Αρμενία, εγκατεστημένος στη Νιγρίτα– ήταν μέλος της συμμορίας του λήσταρχου Ναζαρέτ Αϊβαζιάν, που δρούσε στην περιφέρεια των Σερρών. Στις 16 Οκτωβρίου 1926 έξω από ένα χωριό των Σερρών σκότωσε έναν χωρικό για να τον ληστέψει. Τη νύχτα της 25ης Οκτωβρίου 1926 ο Μιράν με άλλους δύο της συμμορίας λήστεψαν οχτώ ανθρώπους στον δρόμο Νιγρίτας-Σερρών. Στις 26 Οκτωβρίου λήστεψε και σκότωσε έναν χωρικό και σκότωσε έναν χωροφύλακα. Την ίδια μέρα λήστεψε έναν χωρικό και σκότωσε έναν γεωργό κι έκλεψε το άλογό του.
Καταδικάστηκε από το κακουργιοδικείο Σερρών τρις εις θάνατον.

Ημερομηνία εκτέλεσης των δύο ορίστηκε η Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 1931, στις 7.30 το πρωί, και τόπος τα Χίλια Δέντρα, πίσω από το Γεντί Κουλέ.

τίτλος_Φεβρουάριος 1931 εκτέλεση ληστών 2
Διαβάστε τη συνέχεια

Ξυρίζει, ανάβει, γράφει

«Ξυρίζει, ανάβει, γράφει κι απλουστεύει τη ζωή» έλεγε μια παλιά διαφήμιση για τα ξυραφάκια, τους αναπτήρες και τα στιλό Bic. Χρονολογικά η σειρά πάει ανάποδα. Πρώτα έγραψε, ύστερα άναψε και τέλος ξύρισε.

BIC 1960
1960

Διαβάστε τη συνέχεια