Πανόραμα της Αθήνας του 1674 – Η πρώτη ρεαλιστική απεικόνιση της πόλης και η τελευταία απεικόνιση του Παρθενώνα πριν καταστραφεί

Αναφερθήκαμε πρόσφατα ΕΔΩ στον μαρκήσιο ντε Νουαντέλ (Charles Marie-Francois Olier, marquis de Nointel), πρεσβευτή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ στην Κωνσταντινούπολη, που τίμησε την πατρίδα μας –επαρχία της οθωμανικής αυτοκρατορίας τότε– με τη φανταχτερή παρουσία του και, αφού μας ξαλάφρωσε από διάφορες αρχαιότητες, ανέπεμψε χλιδάτες προσευχές στον ύψιστο.
Ξεκίνησε μία περιοδεία από την Κωνσταντινούπολη, το 1673. Πέρασε από Χίο, Κυκλάδες, Παλαιστίνη και Αίγυπτο. Αποστολή του ήταν να αποκομίσει αρχαιότητες. Ύστερα από ενάμιση χρόνο, τον Νοέμβριο του 1764, έφτασε στον τελευταίο σταθμό του ταξιδιού του, στην Αθήνα.

Διαβάστε τη συνέχεια

Η Παναγιά στην Πέτρα

Δύο βρετανοί αρχιτέκτονες και ζωγράφοι, ο Τζέιμς Στιούαρτ (James Stuart) και ο Νίκολας Ρεβέτ (Nicholas Revett), που σπούδαζαν ζωγραφική στη Ρώμη, είχαν την ιδέα να αποτυπώσουν τα μνημεία του αρχαίου πολιτισμού της Αθήνας και να δημιουργήσουν ένα λεύκωμα. Έκαναν πρόταση στους Dilettanti κι εκείνοι χρηματοδότησαν την αποστολή. Έτσι, την άνοιξη του 1751, οι δύο συνεργάτες έφτασαν στην Ελλάδα, όπου έμειναν δυόμισι χρόνια και εργάστηκαν εντατικά.

Έργο των Στιούαρτ και Ρεβέτ απεικονίζει τον βοεβόδα της Αθήνας, που έχει βγει για κυνήγι, να περνάει με τη συνοδεία του από την Παναγιά στην Πέτρα.

Η εργασία τους είναι πολύ σημαντική για μας για δύο λόγους: μεταξύ των άλλων μνημείων, αποτύπωσαν και μνημεία που δεν υπάρχουν πια και τα αποτύπωσαν όλα με μεγάλη πιστότητα. «Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που προστέθηκε για να προσδώσει γραφικότητα, ακόμα και οι ανθρώπινες μορφές είναι εκ του φυσικού», σημειώνουν οι ίδιοι.

Διαβάστε τη συνέχεια

Στις κολόνες του Ολύμπιου Δία

Δίπλα στο Ιλισσό, εκεί που βρισκόταν το πανάρχαιο ιερό του Δία, που είχε θεμελιώσει ο Δευκαλίωνας, οικοδομήθηκε ο επιβλητικός ναός του Ολυμπίου Διός. Το έργο ξεκίνησε τον 6ο αι. π.Χ. ο Πεισίστρατος, αλλά μετά τον θάνατό του οι εργασίες σταμάτησαν. Ο ναός, δωρικού ρυθμού, έμεινε ημιτελής για αιώνες, ώσπου ο βασιλιάς της Συρίας Αντίοχος Δ΄ ο Επιφανής, το 174-163 π.Χ., αποφάσισε να συνεχίσει το έργο, δημιουργώντας έναν ναό κορινθιακού ρυθμού. Ούτε αυτός τα κατάφερε να το ολοκληρώσει, γιατί τον πρόλαβε ο θάνατος. Οι δύο ρυθμοί συνυπήρχαν μέχρι την εμφάνιση του Σύλλα, το 87-86 π.Χ., ο οποίος ανάμεσα στις τρομακτικές καταστροφές, τις φριχτές σφαγές και τις τρομερές λεηλασίες που διέπραξε, άρπαξε τους δωρικούς κίονες, για να τους χρησιμοποιήσει στον ναό του Καπιτωλίου Διός. Τέλος, ο αυτοκράτορας Αδριανός ολοκλήρωσε το έργο φτιάχνοντας έναν ναό με 104 κίονες, κορινθιακού ρυθμού, 17 μέτρα ψηλούς. Τα εγκαίνια έγιναν το 132 μ.Χ.

Οι Αθηναίοι αποκαλούσαν τον ναό Κολόνες. Τον καιρό της τουρκοκρατίας είχαν απομείνει με 17 κολόνες όλες κι όλες. Και σαν να μην έφτανε αυτό, ο Τζισταράκης, ο βοεβόδας των Αθηνών, γκρέμισε τη μία από αυτές, το 1759, την ασβεστοποίησε και χρησιμοποίησε το υλικό για να χτίσει τζαμί – το γνωστό τζαμί στο Μοναστηράκι.

Συνεχίστε το διάβασμα

Θέρος ψηφιδωτό

Οι ανασκαφές της δεκαετίας του ’30, στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, έφεραν στο φως το περίτεχνο δάπεδο μιας ρωμαϊκής οικίας του 3ου αι. μ.Χ. Το αποτελούσαν μία σειρά από λίθινα ψηφιδωτά έργα, που απεικόνιζαν τις εποχές του χρόνου, και επίσης τον Ωκεανό και τη Θάλασσα. Τα έργα αποκολλήθηκαν και φυλάχτηκαν. Το «Θέρος» είναι ένα από αυτά και μάλιστα το μόνο που δεν βγήκε ποτέ από τις αποθήκες του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης για να εκτεθεί.
Και τώρα εκεί βρίσκεται, αλλά στις 7 Ιουλίου, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ανάρτησε το ψηφιδωτό στην ιστοσελίδα του, ως έκθεμα του μήνα, δίνοντάς μας την ευκαιρία να θαυμάσουμε ένα έργο που δεν είχαμε δει ποτέ πριν.
Η αίσθηση του καλοκαιριού αποδίδεται με τα φυσικά γήινα χρώματα των ψηφίδων, με τα ώριμα στάχυα και με το πρόσωπο του «Θέρους» που χρυσίζει λουσμένο στον ήλιο. Η ζωντάνια με την οποία έχει αποδοθεί το βλέμμα είναι εντυπωσιακή. Κρίμα που η ανάλυση της φωτογραφίας είναι χαμηλή και δεν βοηθάει να δούμε τις λεπτομέρειες.
Άραγε η μορφή είναι γυναικεία ή αντρική; Το έργο είναι σπασμένο σε διάφορα σημεία, και δεν φαίνεται το στήθος, που τμήμα του αποκαλύπτεται καθώς χαλαρώνει το ένδυμα αφήνοντας γυμνό τον δεξιό ώμο, κι έτσι οι ειδικοί δεν έχουν δώσει απάντηση.

Η φωτογραφία είναι από το σάιτ του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Η άνοδος και η πτώση του βαθύπλουτου Τζέκη Άββοτ – ένα χρονογράφημα του Σταμ. Σταμ., οι βδέλλες, το θαλασσοδάνειο στην τούρκικη κυβέρνηση, η εύνοια του σουλτάνου, ο μικρός παράδεισος, οι ερωμένες και το πολυτελές μέγαρο στην οδό Φράγκων

Στη Θεσσαλονίκη, στην Αγία Παρασκευή, βρισκόταν μια παράγκα που επιδιόρθωνε παπούτσια κι έδινε ούζο και καφέ στους κουρασμένους στρατοκόπους. Μπαλωματής και καφετζής ήταν ο μπάρμπα Μάνθος. Ο Σταμ. Σταμ. βρέθηκε τυχαία στην παράγκα του, το καλοκαίρι του 1936, όταν χάλασε το αυτοκίνητο που τον μετέφερε και ζήτησε βοήθεια. Ο μπάρμπα Μάνθος ήξερε και από αυτοκίνητα και βοήθησε πρόθυμα, μα το σπουδαιότερο ήταν ότι πολύ πρόθυμα αφηγούταν ιστορίες του παλιού καιρού. Άλλο που δεν ήθελε ο Σταμ. Σταμ. Στο διάστημα της παραμονής του στη Θεσσαλονίκη, συνάντησε τον μπάρμπα Μάνθο αρκετές φορές και κατέγραψε πολλές από τις αφηγήσεις του. Δύο από αυτές αφορούν την οικογένεια Άββοτ, τη μεγάλη και επιφανή οικογένεια της πόλης.

Για τον Ερρίκο Άββοτ, πρόξενο της Γερμανίας στην οθωμανική Θεσσαλονίκη, που έχασε τραγικά τη ζωή του από τον μαινόμενο όχλο, στα γεγονότα του 1876, έχουμε μιλήσει παλιότερα, στο άρθρο για την απαγωγή της Στεφάνας – μια απαγωγή που κατέληξε σε ξεσηκωμό, στη σφαγή δύο προξένων, στην πτώση του σουλτάνου και στον διασυρμό της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μπορείτε να το διαβάσετε ΕΔΩ .


Η πρώτη ιστορία μιλάει για τον βαθύπλουτο Τζέκη Άββοτ και πώς κέρδισε την εύνοια του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ. Το χρονογράφημα δημοσιεύτηκε με τίτλο Περασμένα μεγαλεία, στο περιοδικό Μπουκέτο, τον Αύγουστο του 1936, με σκίτσα του Σταμ. Σταμ. Αναδημοσιεύουμε το τμήμα που μιλάει για τον Τζέκη, παραλείποντας τον πρόλογο που αναφέρει τη γνωριμία με τον μπάρμπα Μάνθο και τον επίλογο που υπόσχεται την περιπέτεια της απαγωγής του ανιψιού του Τζέκη από ληστές, την οποία θα δούμε σύντομα.

Τζέκης Άββοτ

«Έλληνας, Θεσσαλονικιός, μεγάλος και πολύς. Συγγενής του Άμποτ της Θεσσαλονίκης… Μεγαλοκτηματίας, πλούσιος πολύ! Όσο τόπο παίρνει τριγύρω η ματιά σας, όλα δικά του κτήματα ήσανε και τσιφλίκια. Χρήματα είχε άφθονα, λίρες με το σακί, που λένε. Αφού είχε δανείσει και το τουρκικό Δημόσιο ένα εκατομμύριο και διακόσιες χιλιάδες γρόσια!

Διαβάστε τη συνέχεια…

Καλή Πασχαλιά!

Χρόνια πολλά, αγαπητοί φίλοι. Εύχομαι γλυκιά ζωή, γεμάτη φως, ειρηνοφόρες αγκαλιές και φιλιά αγάπης στα χείλη. Μας έχουν λείψει τόσο!
Χριστός ανέστη!


Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Εκλογή, τον Απρίλιο του 1948.

Η βία δεν είναι ανίκητη, τα θύματα δεν είναι ένοχα κι εμείς είμαστε μαζί τους!

Εδώ και δύο μήνες παρακολουθούμε με ολοένα αυξανόμενη ένταση αυτό που αποκαλείται ελληνικό metoo. Η Σοφία Μπεκατώρου έκανε την αρχή, όταν με πολύ θάρρος αποκάλυψε τη σεξουαλική κακοποίησή της σε νεαρή ηλικία από αθλητικό παράγοντα. Ακολούθησε μια χιονοστιβάδα αποκαλύψεων για κακοποιητικές συμπεριφορές στον καλλιτεχνικό χώρο και βγήκε στο φως το βαρύ ψυχολογικό φορτίο που τα θύματα κουβαλούσαν σιωπηλά για χρόνια, μέχρι που επιτέλους μίλησαν.

«Γιατί τώρα;»
Αλήθεια, υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που αναρωτιούνται «γιατί τώρα»; Τώρα βρήκαν τα θύματα τη δύναμη να μιλήσουν για όσα πέρασαν και στιγμάτισαν τη ζωή τους και ευτυχώς που το έκαναν.
Όσες και όσοι μίλησαν έχουν κερδίσει την εκτίμηση και τον θαυμασμό μας και τους ευγνωμονούμε για τη γενναιότητά τους να αποκαλύψουν το τραγικό τους βίωμα, που τους κατακερμάτισε, τους γέμισε ενοχές και κατέστρεψε την αυτοεκτίμησή τους. Το φως που χύνεται διαλύει τα σκοτάδια. Είμαστε μαζί τους!
Με το παράδειγμά τους, έδωσαν το θάρρος και τη δύναμη σε πολλούς να μιλήσουν δημόσια και ν’ αποκαλύψουν το δικό τους τραύμα. Κάθε μέρα πυκνώνουν οι καταγγελίες και οι αποκαλύψεις. Είναι ένα πρωτόγνωρο κίνημα αλληλεγγύης που προστατεύει και ενθαρρύνει νεότερους ανθρώπους και πιο αδύναμους, ώστε να μην υπάρξουν άλλα θύματα στο μέλλον.

«Μιλήστε! Δεν είστε μόνοι. Σπάστε τα δεσμά του φόβου που αφ’ ενός κρατάει εσάς αιχμάλωτους και αφ’ ετέρου δίνει δύναμη στους κακοποιητές. Όσο ισχυρός και αν είναι ο κακοποιητής, η αλήθεια είναι ισχυρότερη».

Έχει και συνέχεια. Διαβάστε τη!

Πώς θα κοιμόντουσαν οι πατεράδες μας κάτω απ’ τα χιόνια

Σήμερα όλη η Ελλάδα είναι κάτασπρη. Με το χιόνι να σκεπάζει ακόμα και την Αθήνα, ταιριάζει να διαβάσουμε μια ιστορία του Νασρεντίν χότζα, που μας άφησε ο Στέλιος Μαγιόπουλος.


Ο χειμώνας στο Ακ-Σεχήρ, όπως και σ’ όλη τη Μικρασία, είναι φοβερός. Όλο το οροπέδιο γεμίζει από παχύ, κάτασπρο χιόνι και καμιά φορά παγώνουνε τα νερά στις βρύσες και στις λίμνες. Γι’ αυτό ο μικρασιάτικος κόσμος το χειμώνα έχει βαριά στρωσίδια και σκεπάσματα για να περάσει τα κρύα και τις παγωνιές. Ένα τέτοιο χειμώνα η γυναίκα του Χότζα είπε στον άντρα της:
— Αφέντη, το πάπλωμά μας λιάνισε, κρυώνουμε. Καλά θα έκαμνες ν’ αγόραζες ένα καινούργιο παχύ πάπλωμα να κοιμούμαστε ζεστά.
— Μα, γυναίκα, απάντησε ο Χότζας, για ένα τέτοιο πάπλωμα θέλουμε τόσο μπαμπάκι που πιάνει τόσα χρήματα. Πού να σου βρω εγώ τόσα λεφτά;
Όμως, όταν η γυναίκα έλεγε κάτι, έπρεπε αυτό να γινόταν, άλλη σωτηρία δεν υπήρχε. Κι όταν στο τέλος αποείδε ο Χότζας πως δεν μπορούσε να γλιτώσει απ’ τη γλώσσα της, άρπαξε μια μέρα ένα τσουβάλι κι έτρεξε στο δρόμο. Η γυναίκα του απορημένη τον ρώτησε:
— Χότζα εφέντη, τι θα το κάμεις το τσουβάλι; Πού πας;
— Εσύ δεν ξέρεις, αποκρίθηκε ο Χότζας. Τώρα θα δεις και θα ικανοποιηθείς.
Έπειτα αρχίνησε με τη φούχτα του να γεμίζει το σακί με χιόνι που ήτανε στιβαγμένο στο δρόμο.
— Θεέ μου, Θεέ μου, αρχίνησε να φωνάζει η γυναίκα του. Για τ’ όνομα του Θεού, τι κάμεις εκεί; Φαίνεται πως σου στρίψανε. Το χιόνι ζεσταίνει ποτέ τον άνθρωπο;
— Ζεσταίνει και παραζεσταίνει, γυναίκα, της απάντησε ο Χότζας. Αν δε ζέσταινε, πώς θα κοιμόντουσαν ραχάτικα τόσα χρόνια οι πατεράδες μας κάτωθε απ’ τα χιόνια;


• Η ιστορία είναι από το εξαιρετικό βιβλίο του Στέλιου Μαγιόπουλου Ο Νασρεττίν Χότζας, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 1991.
• «Η πένα του γέφυρα δύο λαών», επιμνημόσυνο άρθρο του Ριζοσπάστη για τον Στέλιο Μαγιόπουλο, που με το έργο του «μας γνώρισε τη λογοτεχνική ψυχή της Τουρκίας».
• Η φωτογραφία του χιονισμένου τουρμπέ του Νασρεντίν χότζα είναι από το βιβλίο Büyük Nasreddin Hoca, που βρήκα στο διαδίκτυο, σε χαμηλή ανάλυση, και την επεξεργάστηκα λίγο για να έρθει στα ίσα της.

Ο Νασρεντίν χότζας και ο αρσίζης Καραογλάν.

Ευτύχει

«Ο αδερφός του Ντίνου ήταν φυματικός. Ζούσε μόνος του, μακριά από την υπόλοιπη οικογένεια, στην Πάτρα, και τα είχε φτιάξει με μία πόρνη.
Η γιαγιά σου, όταν υπήρχε καμιά ανάγκη, πήγαινε με το Καληδονία από το Μεσολόγγι στην Πάτρα και δεν παρέλειπε ποτέ να τον επισκεφθεί. Σε μια τέτοια επίσκεψη συναντήθηκε στο σπίτι με την κοπέλα. Εκείνη, ξέροντας ότι οι τίμιες γυναίκες την απέφευγαν, σηκώθηκε για να φύγει. Η γιαγιά σου όμως την κράτησε, της μίλησε γλυκά και της ζήτησε να μην φεύγει όταν τη βλέπει. Κι εκείνη για να της δείξει την ευγνωμοσύνη της, κέντησε το «Ευτύχει» και της το χάρισε.
Αυτά που σου λέω τώρα έγιναν πριν από τον πόλεμο, πριν πάμε στο Σουφλί.
Σκέψου τώρα, κάθισε κι έκανε ολόκληρο κέντημα –και τι λεπτοδουλειά– επειδή της φέρθηκε με ευγένεια και της θύμισε ότι είναι ανθρώπινο πλάσμα!»