45

Πολυτεχνείο-Επέτειος μνήμης

Advertisements

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους οι Έλληνες κατέστρεψαν 72 παμπάλαιες εκκλησίες – Ένα χρονικό λεηλασιών και ξεπουλημάτων

Τις προάλλες μιλήσαμε για τον Άγιο Ασώματο στα Σκαλιά (ή πιο σωστά: στα Σκαλία), ένα εκκλησάκι στο Μοναστηράκι, που κατεδαφίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα, και αναφέραμε ότι είναι ένα από τα 72 παμπάλαια εκκλησάκια της Αθήνας, που κατέστρεψαν μετά την απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό, οι ίδιοι οι Έλληνες.

Μοναστηράκι Βιβλιοθήκη Αδριανού και οι Ασώματοι στα σκαλιά 1844
Ο Άγιος Ασώματος στα Σκαλιά γύρω στο 1844, λίγο πριν κατεδαφιστεί.

Τα τελευταία εκατό χρόνια της τουρκοκρατίας η Αθήνα είχε εκατόν εβδομήντα οικοδομικά τετράγωνα και εκατόν τριάντα έξι εκκλησίες. Κάποιες από αυτές ήταν ωραία αρχιτεκτονικά δημιουργήματα της βυζαντινής εποχής των Αθηνών, οι περισσότερες όμως ήταν απλά και φτωχικά εκκλησάκια, χτισμένα κατά τους χρόνους της δουλείας, ανάλογα με την ψυχική και υλική κατάσταση των κατοίκων εκείνων των χρόνων. Ο Κώστας Μπίρης, που παραδίδει αυτές τις πληροφορίες, προσθέτει με συγκίνηση ότι οι εκκλησίες αυτές ήταν καντηλάκια, στα οποία έκαιγε χαμηλωμένη και ταπεινή η φλόγα της πίστης.

Οι Τούρκοι, ως δυνάστες μας επί τετρακόσια χρόνια, έχουν κατηγορηθεί για βαρβαρότητα ως προς τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα της θρησκείας των υπόδουλων. Το γεγονός όμως είναι πως επί τουρκοκρατίας η Αθήνα είχε εκατόν τριάντα έξι εκκλησίες. Ας δούμε πώς φέρθηκαν στις εκκλησίες αυτές οι ίδιοι οι Έλληνες μετά την απελευθέρωσή τους.

Διαβάστε τη συνέχεια

Βρέχει και οι αχθοφόροι μεταφέρουν ανθρώπους – μια άγνωστη εικόνα της παλιάς Θεσσαλονίκης

χαμάλης 1Απόσπασμα από  χρονογράφημα του Σταμ. Σταμ.

Το σύστημα των υπονόμων της Θεσσαλονίκης είναι τόσον ατελές, που λίγο να φταρνιστεί ο ουρανός και η πόλις γίνεται θέαμα πόλεως πρωτοτύπου, με τους δρόμους της μεταβεβλημένους εις φουσκωμένους ποταμούς και τους κατοίκους της διαπεραιούμενους από το ένα πεζοδρόμιο εις το άλλο επί των ώμων αχθοφόρων της στιγμής και της πλημμυριστικής ανάγκης.
Επαγωγόν το θέαμα, όταν η εποχούμενη είναι κοπέλα ή κυρία και μάλιστα παχεία. Εις την γενικήν αναστάτωσιν των όρων της ζωής προστίθενται και τα απροσδόκητα θεάματα, τα οποία εις πάσαν άλλη περίστασιν θα εθεωρούντο άσεμνα και θα τα ημπόδιζε η αστυνομία. Τώρα η αστυνομία όχι μόνον δεν τα απαγορεύει, αλλά και τα υποβοηθεί.
— Έλα δω, βρε συ, να πάρεις και την κυρία από δω.
— Λίγο ψηλά, κυρία, τα φουστάνια σου, μη λερώσουν από τη θολούρα.
Η κυρία υψώνει τα φουστάνια της μη λερώσουν από τη θολούρα και πλημμυρίζουν οι δρόμοι από νερά και τα μάτια των θεατών από κρέατα καλοθρεμμένα.


Σε παλιές ηθογραφίες ο υποχρεωτικός κύριος βγάζει το σακάκι του και το στρώνει πάνω στα νερά του δρόμου για να πατήσει η κυρία σε στεγνό. Ο Σουρής στο ποίημα με την κυρία που κατεβαίνει από το αμάξι, βάζει έναν δανδή των δρόμων να παρακολουθεί τη σκηνή, μέχρι να φανεί ο αστράγαλος. Ύστερα ο δανδής αποχωρεί ευχαριστημένος.
Ο Σταμ. Σταμ. δίνει μια απροσδόκητη εικόνα της Θεσσαλονίκης με απροσδόκητα-άσεμνα θεάματα. Άσεμνο στα 1936, με τη θέση που είχε τότε η γυναίκα στην κοινωνία και τη λιγούρα που έδερνε το ισχυρό φύλο, μπορεί να ήταν ότι φάνηκε η δαντέλα του μεσοφοριού και λίγο πόδι πάνω από το γόνατο.

Το Hellas Special αγαπάει εξίσου τα χρονογραφήματα και τα σκίτσα του Σταμ. Σταμ. Μια που ο Σταμ. Σταμ. δεν είχε φτιάξει σκίτσο γι’ αυτή τη σκηνή, πήρα το θάρρος να φτιάξω εγώ ένα σεμνό.

Ο Άγιος Ασώματος στα σκαλιά

 

Περνώντας το τζαμί του Τζισταράκη, συναντάμε στην οδό Άρεως τον δυτικό τοίχο της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Θα πρέπει να το ξέρει κανείς για να προσέξει ότι στον τοίχο, ανάμεσα στους δύο τελευταίους κίονες, υπάρχει μία αγιογραφία. Είναι εκπληκτική η αντοχή της στον χρόνο, δεδομένου ότι εδώ και ενάμιση αιώνα βρίσκεται εκτεθειμένη στο ύπαιθρο. Είναι ό,τι έχει απομείνει από ένα εκκλησάκι με το περίεργο όνομα Άγιος Ασώματος στα Σκαλιά. Φιλοτεχνήθηκε το 1576, όταν ανακαινίστηκε ο μικρός ναός και παρουσιάζει την προσευχή στη Γεθσημανή και την προδοσία του Ιούδα. Ο Άγιος Ασώματος στα Σκαλιά είναι πολύ παλιότερος· χτίστηκε το 1295, κολλητά στον τοίχο της Βιβλιοθήκης.

Διαβάστε τη συνέχεια

Στου Χατζηκώστα

Κατεβαίνοντας την οδό Πειραιώς, στη γωνία με τη Θερμοπυλών, συναντάμε μια εκκλησία, που μοιάζει με μεσαιωνική. Είναι ο Άγιος Γεώργιος που κάποτε βρισκόταν, μαζί με τους γύρω του πανύψηλους φοίνικες, στον περίβολο του ιδρύματος Χατζηκώνστα. Είναι το μόνο κτίσμα που απομένει σήμερα από το μεγαλόπρεπο οικοδόμημα.

Άγιος Γεώργιος Πειραιώς

Ο Γεώργιος Χατζηκώνστας, πλούσιος ηπειρώτης, άφησε 43.000 αργυρά ρούβλια και εντολή στους εκτελεστές της διαθήκης του να αποκαταστήσουν εν καλόν κατάστημα, όπου και όπως το εγκρίνουν εύλογον, προς όφελος των πτωχών.
Όρισε πληρεξούσιό του τον Γεώργιο Σταύρου, τον ιδρυτή της Τράπεζας της Ελλάδος, ο οποίος μαζί με τους εκτελεστές της διαθήκης αποφάσισε ν’ ανεγερθεί εντός του δήμου της πόλεως των Αθηνών ένα ορφανοτροφικό κατάστημα επ’ ονόματι Γεωργίου και Αικατερίνης Χατζηκώνστα προς περίθαλψιν και διατροφήν πτωχών και απόρων παίδων.
Η μέριμνα που ελήφθη ήταν μόνον για τ’ αγόρια. Το 1853 ο Όθωνας επικύρωσε με βασιλικό διάταγμα την ίδρυση και σε τρία χρόνια, το 1856, το ορφανοτροφείο δέχτηκε το πρώτο παιδί. Αρχικός πυρήνας του ήταν η οικία Βράνη επί της οδού Πειραιώς. Ακολούθησαν διάφορες δωρεές και αγορές γειτονικών οικοπέδων. Ανάμεσά τους ήταν και το σπίτι της δούκισσας της Πλακεντίας, στη Μυλλέρου και Πειραιώς, στο υπόγειο του οποίου κρατούσε το βαλσαμωμένο σώμα της κόρης της. Το σπίτι καταστράφηκε από τη φωτιά που ξέσπασε στο υπόγειο, το 1847.
Το 1870, το ορφανοτροφείο απέκτησε την οριστική του μορφή, καταλαμβάνοντας ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο του Μεταξουργείου, με πρόσοψη στην Πειραιώς.

Διαβάστε τη συνέχεια

Απόψε Σταμ. Σταμ. στο ραδιόφωνο

Περιπλανώμενος δερβίσης κολάζ

Σήμερα στις 8 το βράδυ, στην εκπομπή του Περιπλανώμενος Δερβίσης, ο διαδικτυακός φίλος Γιώργος Γεωργιάδης, θα διαβάσει ένα χρονογράφημα που έγραψε ο Σταμ. Σταμ. το 1936 για το νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας. Το αλίευσε από το Hellas Special, που, όπως ίσως θα ξέρετε, έχει μεγάλη αγάπη στον εξαίρετο Σταμ. Σταμ.
Το νέο μου έδωσε μεγάλη χαρά και εκφράζω την ευχή να γνωρίσει περισσότερος κόσμος το κοφτερό χιούμορ του Σταμ. Σταμ., αυτού του πολύπλευρου ανθρώπου, για τον οποίο ο Ηλίας Πετρόπουλος (άλλη μεγάλη αγάπη) είπε ότι «Ξεφτίλισε δια παντός το ελληνικό δημόσιο».
Χιούμορ και νεκροταφείο μπορούν να ταιριάξουν; Ναι, η πένα του Σταμ. Σταμ. τα ταιριάζει μια χαρά και ο Γιώργος Γεωργιάδης υπόσχεται μια ξενάγηση και στα δύο, με λόγο και μουσική.

Απόψε στις 8 συντονιζόμαστε στο metadeftero και στα βήματα του Περιπλανώμενου Δερβίση.


Η εκπομπή έγινε και μπορείτε να την ακούσετε ΕΔΩ.

«Μνήμη 58η – Με τον παπατζή» ένα δυνατό κείμενο του Άρη Σκιαδόπουλου

Άρης Σκιαδόπουλος 1.jpg
Ο Άρης Σκιαδόπουλος στον Νυχτερινό Επισκέπτη.

Τον καιρό που παρακολουθούσα τηλεόραση –στη χάση και στη φέξη, για να είμαι ειλικρινής– φρόντιζα να μη χάνω τον Νυχτερινό Επισκέπτη με τον Άρη Σκιαδόπουλο. Αργότερα, στη μεγάλη γειτονιά του διαδικτύου ήρθαμε σε επαφή και του εξέφρασα τα συγχαρητήριά μου. Νομίζω ότι, για ένα διάστημα, ήμουν η περίεργη που τον κυνηγούσε, μέσω του fb, να βγάλει από το αρχείο του τη συνέντευξη με τον ζωγράφο Κώστα Λούστα. Μία συνέντευξη που η αμεσότητα της συζήτησης και ο χειμαρρώδης λόγος με είχαν καθηλώσει. Την είχα γράψει στο βίντεο και πρόφτασα να τη δω μερικές φορές, προτού το μηχάνημα μασήσει ανεπανόρθωτα τη βιντεοκασέτα. Πίκρα!
Με τον Άρη Σκιαδόπουλο είμαστε φίλοι στο fb. Τα κείμενά του μου αρέσουν πολύ και παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον τις αναρτήσεις του. Ιδιαίτερα η σειρά με τις αριθμημένες μνήμες του με μαγεύει. Είναι ο τρόπος που γράφει, είναι τα θέματά του, είναι η αυθεντικότητά του· είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Μέχρι που έφτασε στη «Μνήμη 58η», για έναν παπατζή στο Μοναστηράκι. Είναι ένα κορυφαίο κείμενο, δυνατό, συγκλονιστικό, που δεν σ’ αφήνει να πάρεις ανάσα. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ένα από τα καλύτερά του.
Του ζήτησα την άδεια να το αναδημοσιεύσω στο Hellas Special. Μου την παραχώρησε αμέσως και πολύ ευγενικά.  Θα ήθελα να του εκφράσω και δημόσια τις θερμές ευχαριστίες μου.


Μνήμη 58η – Με τον παπατζή
του Άρη Σκιαδόπουλου

Μοναστηράκι για ρεπορτάζ:
Μαζεμένοι κάθε λογής τύποι γύρω από αναδιπλούμενο αυτοσχέδιο τραπέζι. Μαέστρος ένας τύπος χτικιάρης με μουστάκι νεωκόρου συνοικιακής ενορίας. Χαρακτηριστικά ξεπεσμένου νταβατζή και πορτιέρη τρίτης ποιότητας επαρχιώτικου σκυλάδικου. Κοντά του δυο «κράχτες» να συμμετέχουν με σικέ πονταρίσματα. Παρακολουθώ τις κινήσεις με την τράπουλα. Εντοπίζω τη φορά των δακτύλων και κάθε τόσο εντοπίζω που είναι ο παπάς, βοηθώντας τους παίχτες. Μια-δυο και μου την πέφτει ο ένας από τους δύο αβανταδόρους:
— Μάγκα, κόψε λάσπη!
— Γιατί; Ενοχλώ μήπως;
— Ρε, κόψε λάσπη που σου λέω! Έλα μην σε κάνω ένα με τη λάσπη!
Διαβάστε τη συνέχεια

Το ραδιόφωνο με τις λυχνίες στα βραχέα, μεσαία και μακρά

Τι μπορούσε ν’ ακούσει κανείς στο ραδιόφωνο της δεκαετίας του ’30;

Πριν από την ίδρυση του ραδιοφωνικού σταθμού Αθηνών το 1938, στο ραδιόφωνο μπορούσε ν’ ακούσει κανείς εκπομπές, κυρίως μουσικές, από διάφορους ξένους σταθμούς: από Βουδαπέστη, Βαρσοβία, Παρίσι, Λονδίνο, Ρώμη, Λειψία, Αμβούργο.
Άνοιγε το ραδιόφωνο και περίμενε να ζεσταθούν οι λυχνίες· κατόπιν γυρίζοντας το στρογγυλό κουμπί, έψαχνε  τους μεγάκυκλους και σταματούσε τη βελόνα στον σταθμό της αρεσκείας του. Μετατοπίζοντας τη βελόνα λίγο αριστερά ή λίγο δεξιά έβρισκε το σημείο με τα λιγότερα παράσιτα.
Τα προγράμματα των σταθμών του ραδιοφώνου δημοσιεύονταν στις εφημερίδες. Η λέξη πλάκες, που αναφέρεται στο παρακάτω πρόγραμμα, είναι οι πλάκες γραμμοφώνου. Οι εκπομπές ήταν ζωντανές.

ραδιοφ πρόγραμμα 7-3-1937
1937

Διαβάστε τη συνέχεια