Η γειτονιά του Μεβλεβί χανέ στον μεσοπόλεμο

Για τον Μεβλεβί χανέ, τον τεκέ των περιστρεφόμενων δερβίσηδων, έχουμε μιλήσει στο παρελθόν. Το άρθρο για τον Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Hellas Special. Το ίδιο άρθρο, με λιγότερες φωτογραφίες, αλλά με μία περιγραφή της γειτονιάς του Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Docville τ.64.  
Ο Σταμ. Σταμ. βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία του ’30 και μας δίνει πολύτιμες εικόνες της γειτονιάς και της καθημερινής ζωής. Μοναδικό απομεινάρι της τούρκικης παρουσίας ήταν το νεκροταφείο.

Σταμ Σταμ_επιτύμβιες στήλες

 

Δεξιά σου, καθώς ανεβαίνεις, σε ξαφνίζουν προς στιγμήν, καθώς ορθούνται ξαφνικά και απότομα από την γην, λευκά στρογγυλοκέφαλα και χονδροκέφαλα φαντάσματα, καθώς ορθούνται λέμε, εις μίαν κίνησιν ορμητικήν, εις την οποίαν επετρώθησαν θαρρείς αμέσως και απέμειναν εκεί φαντάσματα λησμονηθέντα παλαιών καλών καιρών.
Είναι οι πέτρινες και σαρικοφόρες στήλες των νεκρών του μεγάλου εκεί τούρκικου νεκροταφείου, που είναι σχεδόν εγκαταλελειμμένο σήμερα.

 

τούρκικο νεκροταφείο στα δυτικά τείχη
Διαβάστε τη συνέχεια

Advertisements

Μέγας αποκριάτικος χορός

Η γιαγιά και ο παππούς Τσατσούλη
Αποκριάτικος χορός σε επαρχιακή πόλη την εποχή του μεσοπολέμου. Είναι εντυπωσιακό ότι τόσοι άνθρωποι σταμάτησαν τη διασκέδασή τους και μαζεύτηκαν ο ένας κοντά στον άλλον για να χωρέσουν στον φακό του φωτογράφου, χωρίς να χάσουν το κέφι τους. Πόση ώρα, άραγε, χρειάστηκε μέχρι να τραβηχτεί η φωτογραφία και να ξαναρχίσει ο χορός;

Κάθε χρόνο, την εποχή της αποκριάς, όλοι οι σύλλογοι, σύνδεσμοι, σωματεία, αδελφότητες, ομοσπονδίες και λέσχες έδιναν τον μεγάλο ετήσιο χορό τους σε κάποιο θέατρο, ξενοδοχείο ή κέντρο. Με φράκα και τουαλέτες, με μεταμφιέσεις, με παραδοσιακές ενδυμασίες, με κοτιγιόν, με ατραξιόν, με λαχειοφόρους αγορές και διαγωνισμούς ομορφιάς, οι χοροεσπερίδες συνδύαζαν την ψυχαγωγία με τη φιλανθρωπία.
Το παλιό καρναβάλι με τα γλέντια στους δρόμους και στις γειτονιές το έσβησαν οι Βαλκανικοί και ο Πρώτος Παγκόσμιος.
Διαβάστε τη συνέχεια

Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!

σαλέπης
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

Θα τα κάνω σαλεπιτζίδικο σημαίνει θα τα κάνω λίμπα, θα τα κάνω παγκλίδια. Είναι παλιά έκφραση, που δεν χρησιμοποιείται πια. Τη συνάντησα σε μια προπολεμική εφημερίδα, όπου διάβασα την εξής γουστόζικη είδηση:

Ένας μεθυσμένος, αφού κατέβασε κάμποσες μισές σ’ ένα κρασοπουλιό στα Εξάρχεια, έφυγε με οχτάρια για να γυρίσει σπίτι του. Κάποιο μαγαζί στην οδό Θεμιστοκλέους του τράβηξε την προσοχή. Άρπαξε μια πέτρα και την εκσφενδόνισε στη τζαμαρία φωνάζοντας: «Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!». Διαβάστε τη συνέχεια

Οι τσιμινιέρες της Κοζάνης

Δεν είναι λίγες οι φορές που έχω ξεκινήσει κάποιο ταξίδι έχοντας για οδηγό τη λογοτεχνία. Στο πρώτο ταξίδι μου στην Κοζάνη οδηγός μου ήταν ο Σταμ. Σταμ. Το ευθυμογράφημά του «Οι Κοζανίτες και τα σκόρδα» δίνει πληροφορίες για την πόλη και τους έξυπνους ανθρώπους της, τα κιχιά και την προέλευσή τους, για τα λειψάνικα μαντίλια και για τους κιρατζήδες, δηλαδή τους αγωγιάτες που μετέφεραν διάφορα αγαθά στην Κεντρική Ευρώπη, πριν φτιαχτεί ο σιδηρόδρομος.

25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce259a25ce25bf25ce25b625ce25b125ce25bd25ce25af25cf258425ce25b525cf25822b1

Ο Σταμ. Σταμ. δεν παραλείπει να αναφέρει ότι κάποτε το αθάνατο ελληνικό δημόσιο είχε διορίσει στην Κοζάνη τελώνη. Και σαν να μην έφτανε αυτό αργότερα διόρισε και λιμενάρχη!

Διαβάστε τη συνέχεια

Σερβική γιορτή στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν

Τον Ιούλιο του 1936 ο Σταμ. Σταμ., μαζί με κάποιους εκλεκτούς Εδεσσαίους, ανέβηκε στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν, για να πάρει μέρος στην ετήσια γιορτή στη μνήμη των Σέρβων πεσόντων του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Για τη διανυκτέρευση της συντροφιάς στις σαρακατσάνικες καλύβες μιλήσαμε ήδη. Ας παρακολουθήσουμε τη συνέχεια στην κορυφή του πανύψηλου βουνού μέσα από κείμενα και σχέδια του Σταμ. Σταμ. 


Επάνω εις την υψηλοτέραν κορυφήν του Καϊμάκ-Τσαλάν και επί ελληνικού εδάφους, κατόπιν αδείας, οι Σέρβοι, μετά το τέλος του Ευρωπαϊκού Πολέμου, ήγειραν ένα μικρόν εις χωρητικότητα, μεγάλον όμως εις έννοιαν, ναόν με τρούλον αιχμηρόν, γοτθικόν υψιπετή, ο οποίος φαίνεται από μέγα μέρος της Δυτικής Μακεδονίας. Το ναΐδριον αυτό εκτίσθη εις ανάμνησιν των μεγάλων μαχών που εδόθησαν εκεί μεταξύ Σέρβων και Βουλγάρων και προς δόξαν της τελειωτικής νίκης των Σέρβων, απωθησάντων τους Βουλγάρους εις το Ντομπροπόλιε και τα άλλα υψηλά βουνά, τα υπέρθεν της Καράτζοβας, της Αλμωπίας της σημερινής.

Στην κορυφή του Καϊμάκ-Τσαλάν
Σχέδιο του Σταμ. Σταμ.

Διαβάστε τη συνέχεια

Στο Καϊμακτσαλάν, στις σαρακατσάνικες καλύβες

Τον Ιούλιο του 1936 ο Σταμ. Σταμ., μαζί με κάποιους εκλεκτούς Εδεσσαίους, ανέβηκε στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν, για να πάρει μέρος στην ετήσια γιορτή στη μνήμη των Σέρβων πεσόντων του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.


Για τη γιορτή και για τον σερβικό ναό στην ψηλότερη κορυφή του Καϊμακτσαλάν μπορείτε να διαβάσετε ΕΔΩ. Προς το παρόν ας σταματήσουμε μαζί με τη συντροφιά του στα σαρακατσανέικα καλύβια. 


Το Καϊμακτσαλάν είναι το δεύτερο μετά τον Όλυμπο ψηλότερο βουνό της Μακεδονίας, με υψόμετρο 2524 μέτρα. Στα σύνορα της Ελλάδας με τη Σερβία. Τον περισσότερο καιρό είναι σκεπασμένο με χιόνια. «Βασίλειο ληστών, θηρίων, χιονιών και κεραυνών, κομιτατζήδων, καταιγίδων, ερημιάς, ανέμων δυνατών, αρκουδόσκυλων και Σαρακατσαναίων το Καϊμάκ-Τσαλάν». Έτσι το περιγράφει ο Σταμ. Σταμ. και δίνει την πληροφορία ότι το όνομα είναι τούρκικο και σημαίνει «κλέφτης του καϊμακιού». Οι Τούρκοι έλεγαν ότι από το πολύ κρύο που κάνει εκεί πάνω χειμώνα-καλοκαίρι, το καϊμάκι κόβεται και χάνεται σαν να το κλέβει κάποιος. Οι Σαρακατσαναίοι διαφωνούσαν με την εξήγηση των Τούρκων, αλλά παραδέχονταν ότι ούτε αυτοί μπόρεσαν ποτέ να κάνουν καϊμάκι. Βούτυρο μονάχα.

Σαρακατσανέικη καλύβα
Σχέδιο του Σταμ. Σταμ., 1936

Διαβάστε τη συνέχεια

Σκυλολόι

Σκυλολόι.jpg
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη.

 

Σκυλολόι ήταν «όλη η συνομοταξία των εν συγκρούσει προς τον Ποινικόν Νόμον ζώντων ατόμων» και «όλοι συλλήβδην οι μάγκες».

Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη.

Μαντάμα

Μαντάμα
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

 

Μαντάμα 2
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

 

Η διευθύντρια (ή και ιδιοκτήτρια) του μπορντέλου λέγεται: μαντάμα ή πατρόνα ή ματρόνα ή αποδόχισσα. Πάντως οι πόρνες την αποκαλούν μαμά (καλέ, μαμά!)
Η μαντάμα κούρνιαζε πίσω απ’ το ταμείο της, που ήταν συνήθως πλάι στην εξώπορτα. Από κει διηύθυνε όλη τη δουλειά.
Οι κύριοι στόχοι της δουλειάς της μαντάμας ήσανε τρεις:
• εισέπραττε το τίμημα της συνουσίας, δίνοντας στην πόρνη την αντίστοιχη μάρκα
• παρότρυνε τους πελάτες να διαλέξουν ένα κορίτσι
• επέβαλε την τάξη και την ευπρέπεια.

Από «Το μπουρδέλο» του Ηλία Πετρόπουλου, Εκδόσεις Γράμματα, 1980

Το μανιτάρι

 

μανιτάρι-εικόνα
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη
μανιτάρι-ορισμός
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

 

Ο Πέτρος Πικρός στο «Τουμπεκί» λέει ότι ο μανιταρτζής δουλεύει μαζί με τον διπλωτή. Ο μανιταρτζής αφήνει δήθεν να του πέσει το πορτοφόλι και ο διπλωτής ξεμοναχιάζει το κορόιδο.

Οι μιναρέδες και οι χοντρέλες της Ομόνοιας

Ομόνοια με Μούσες 1

Το 1934 τοποθετήθηκαν περιμετρικά της στρογγυλής τότε πλατείας Ομόνοιας οκτώ ψηλές στήλες από μπετόν αρμέ. Κάλυπταν τις τρύπες εξαερισμού του υπόγειου σιδηροδρομικού σταθμού. Στη βάση τους κατασκευάστηκαν κουβούκλια, που λειτουργούσαν ως περίπτερα. Στην εξωτερική πλευρά αυτών των κουβουκλίων, με πρόσωπο στον δρόμο, τοποθετήθηκαν οκτώ αγάλματα γυναικείων μορφών.

 

Υποτίθεται πως ήταν οι εννέα μούσες! Η Καλλιόπη δεν είδε ποτέ το φως του ήλιου. Καταχωνιάστηκε στο υπόγειο δίπλα στα ουρητήρια. Μούσες ήταν τα έξι από τα οκτώ αγάλματα της πλατείας. Τα άλλα δύο ήταν η Ηγεμόνη και η Αγλαΐα, δύο από τις τρεις Χάριτες. Συνεχίστε. Έχει κι άλλο…