Τι κοσμοπολίτικη που ήταν η πλατεία Ελευθερίας, πριν από την πυρκαγιά του 1917! – αναμνήσεις του Σταμ.Σταμ.

 

Ποιος πέρασε τα παλιά χρόνια από την Θεσσαλονίκην και δεν ενθυμείται την ιστορικήν πλατείαν της Ελευθερίας;
Ουσιαστικώς δεν ήτανε πλατεία. Ήταν ένα μεγαλύτερο άνοιγμα της μεγάλης εμπορικής οδού, της αρχιζούσης από το Διοικητήριον και καταληγούσης εις την προκυμαίαν.

Συνέχισε, γιαβρί μου

Στο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας, το 1936, με ένα χρονογράφημα του Σταμ.Σταμ.

Οι καιροί αλλάζουν, τα νεκροταφεία υπάγονται στους δήμους, νέοι κανόνες μεταβάλλουν παλιές συνήθειες, το χρώμα και οι εκδηλώσεις του πένθους ατονούν, οι κηδείες και τα μνημόσυνα μετατρέπονται σε κοινωνικές υποχρεώσεις, ο δήμος επωφελείται οικονομικά, ομοίως η εκκλησία, οι παπάδες, ο καφετζής.
Ο Σταμ.Σταμ. κατέγραψε εικόνες, εντυπώσεις, σκέψεις και συναισθήματα σ’ ένα χρονογράφημά του συνθέτοντας μια πολύτιμη εικόνα των κοινωνικών αλλαγών και της Ευαγγελίστριας του 1936, όταν ακόμα γίνονταν ταφές.

 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Νοέμβριος
Θλιβερόν καθήκον μ’ έφερε μίαν ημέραν εις την Ευαγγελίστριαν της Θεσσαλονίκης, όπου το ελληνικόν νεκροταφείον.
Η πρώτη εντύπωσις ενός επισκεπτομένου το νεκροταφείον της Θεσσαλονίκης είναι η καταπάτησις του νόμου περί αδιαχωρήτου των σωμάτων. Διαβάστε τη συνέχεια

Η γειτονιά του Μεβλεβί χανέ στον μεσοπόλεμο

Για τον Μεβλεβί χανέ, τον τεκέ των περιστρεφόμενων δερβίσηδων, έχουμε μιλήσει στο παρελθόν. Το άρθρο για τον Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Hellas Special. Το ίδιο άρθρο, με λιγότερες φωτογραφίες, αλλά με μία περιγραφή της γειτονιάς του Μεβλεβί χανέ δημοσιεύτηκε στο Docville τ.64.  
Ο Σταμ. Σταμ. βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη τη δεκαετία του ’30 και μας δίνει πολύτιμες εικόνες της γειτονιάς και της καθημερινής ζωής. Μοναδικό απομεινάρι της τούρκικης παρουσίας ήταν το νεκροταφείο.

Σταμ Σταμ_επιτύμβιες στήλες

 

Δεξιά σου, καθώς ανεβαίνεις, σε ξαφνίζουν προς στιγμήν, καθώς ορθούνται ξαφνικά και απότομα από την γην, λευκά στρογγυλοκέφαλα και χονδροκέφαλα φαντάσματα, καθώς ορθούνται λέμε, εις μίαν κίνησιν ορμητικήν, εις την οποίαν επετρώθησαν θαρρείς αμέσως και απέμειναν εκεί φαντάσματα λησμονηθέντα παλαιών καλών καιρών.
Είναι οι πέτρινες και σαρικοφόρες στήλες των νεκρών του μεγάλου εκεί τούρκικου νεκροταφείου, που είναι σχεδόν εγκαταλελειμμένο σήμερα.

 

τούρκικο νεκροταφείο στα δυτικά τείχη
Διαβάστε τη συνέχεια

Οι τσιμινιέρες της Κοζάνης

Δεν είναι λίγες οι φορές που έχω ξεκινήσει κάποιο ταξίδι έχοντας για οδηγό τη λογοτεχνία. Στο πρώτο ταξίδι μου στην Κοζάνη οδηγός μου ήταν ο Σταμ. Σταμ. Το ευθυμογράφημά του «Οι Κοζανίτες και τα σκόρδα» δίνει πληροφορίες για την πόλη και τους έξυπνους ανθρώπους της, τα κιχιά και την προέλευσή τους, για τα λειψάνικα μαντίλια και για τους κιρατζήδες, δηλαδή τους αγωγιάτες που μετέφεραν διάφορα αγαθά στην Κεντρική Ευρώπη, πριν φτιαχτεί ο σιδηρόδρομος.

25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce259a25ce25bf25ce25b625ce25b125ce25bd25ce25af25cf258425ce25b525cf25822b1

Ο Σταμ. Σταμ. δεν παραλείπει να αναφέρει ότι κάποτε το αθάνατο ελληνικό δημόσιο είχε διορίσει στην Κοζάνη τελώνη. Και σαν να μην έφτανε αυτό αργότερα διόρισε και λιμενάρχη!

Διαβάστε τη συνέχεια

Σερβική γιορτή στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν

Τον Ιούλιο του 1936 ο Σταμ. Σταμ., με μία συντροφιά Εδεσσαίων, ανέβηκε στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν, για να πάρει μέρος στην ετήσια γιορτή στη μνήμη των Σέρβων πεσόντων του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
Για τη διανυκτέρευση της συντροφιάς στις σαρακατσάνικες καλύβες μιλήσαμε ήδη. Ας παρακολουθήσουμε τη συνέχεια στην κορυφή του πανύψηλου βουνού μέσα από κείμενα και σκίτσα του Σταμ. Σταμ. 


Επάνω εις την υψηλοτέραν κορυφήν του Καϊμάκ-Τσαλάν και επί ελληνικού εδάφους, κατόπιν αδείας, οι Σέρβοι, μετά το τέλος του Ευρωπαϊκού Πολέμου, ήγειραν ένα μικρόν εις χωρητικότητα, μεγάλον όμως εις έννοιαν, ναόν με τρούλον αιχμηρόν, γοτθικόν υψιπετή, ο οποίος φαίνεται από μέγα μέρος της Δυτικής Μακεδονίας. Το ναΐδριον αυτό εκτίσθη εις ανάμνησιν των μεγάλων μαχών που εδόθησαν εκεί μεταξύ Σέρβων και Βουλγάρων και προς δόξαν της τελειωτικής νίκης των Σέρβων, απωθησάντων τους Βουλγάρους εις το Ντομπροπόλιε και τα άλλα υψηλά βουνά, τα υπέρθεν της Καράτζοβας, της Αλμωπίας της σημερινής.

Ο ναός αυτός οικοδομήθηκε ως επί το πλείστον από υλικά του πολέμου, άχρηστα πλέον, τσιμέντα, συρματοπλέγματα, κάλυκας οβίδων, ράβδους σιδηράς κλπ.
Και αυτό ακόμη το βιβλίον της ειρήνης και της αγάπης «του σύμπαντος κόσμου», το Άγιον Ευαγγέλιον, ήτο επενδεδυμένον με τον χρυσίζοντα μπρούντζον κάλυκος οβίδος τεραστίας.

Διαβάστε τη συνέχεια

Στο Καϊμακτσαλάν, στις σαρακατσάνικες καλύβες

Τον Ιούλιο του 1936 ο Σταμ. Σταμ., μαζί με μία συντροφιά Εδεσσαίων, ανέβηκε στην κορυφή του Καϊμακτσαλάν, για να πάρει μέρος στην ετήσια γιορτή στη μνήμη των Σέρβων πεσόντων του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.


Για τη γιορτή και για τον σερβικό ναό στην ψηλότερη κορυφή του Καϊμακτσαλάν μπορείτε να διαβάσετε ΕΔΩ. Προς το παρόν ας σταματήσουμε μαζί με τη συντροφιά του στα σαρακατσανέικα καλύβια. 


Το Καϊμακτσαλάν είναι το δεύτερο μετά τον Όλυμπο ψηλότερο βουνό της Μακεδονίας, με υψόμετρο 2524 μέτρα. Στα σύνορα της Ελλάδας με τη Σερβία. Τον περισσότερο καιρό είναι σκεπασμένο με χιόνια. «Βασίλειο ληστών, θηρίων, χιονιών και κεραυνών, κομιτατζήδων, καταιγίδων, ερημιάς, ανέμων δυνατών, αρκουδόσκυλων και Σαρακατσαναίων το Καϊμάκ-Τσαλάν». Έτσι το περιγράφει ο Σταμ. Σταμ. και δίνει την πληροφορία ότι το όνομα είναι τούρκικο και σημαίνει «κλέφτης του καϊμακιού». Οι Τούρκοι έλεγαν ότι από το πολύ κρύο που κάνει εκεί πάνω χειμώνα-καλοκαίρι, το καϊμάκι κόβεται και χάνεται σαν να το κλέβει κάποιος. Οι Σαρακατσαναίοι διαφωνούσαν με την εξήγηση των Τούρκων, αλλά παραδέχονταν ότι ούτε αυτοί μπόρεσαν ποτέ να κάνουν καϊμάκι. Βούτυρο μονάχα.

Σαρακατσανέικη καλύβα
Σχέδιο του Σταμ. Σταμ., 1936

Διαβάστε τη συνέχεια

Αποκριάτικο ευθυμογράφημα του Σταμ. Σταμ.

Ο μοναδικός, οξυδερκής, ανοιχτόμυαλος, παρατηρητικός και με λεπτό χιούμορ Σταμ. Σταμ. ήταν χρονογράφος, ευθυμογράφος και σκιτσογράφος. Ήταν και της νομικής. Δικός μου άνθρωπος! Μέσα από τα ευθυμογραφήματά του δίνει εικόνες μιας Ελλάδας που ακόμα δεν είχε διαμορφώσει τα τωρινά της σύνορα και παρ’ όλο που ο ίδιος κατείχε διοικητικές θέσεις (διατέλεσε έπαρχος, γενικός διοικητής και νομάρχης) δεν δίστασε καθόλου να καταγράψει τον αρπακολλισμό του ελληνικού κράτους, την αμορφωσιά των οργάνων της εξουσίας, τη στενοκεφαλιά των δασκάλων, την απληστία του κλήρου και άλλα πολλά.
Το παρακάτω εύθυμο και σατιρικό είναι από το βιβλίο του «Εύθυμα και σατιρικά» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Διόνυσος» του Γεωργίου Νασιώτη.


Διαβάστε τη συνέχεια