Βρέχει και οι αχθοφόροι μεταφέρουν ανθρώπους – μια άγνωστη εικόνα της παλιάς Θεσσαλονίκης

χαμάλης 1Απόσπασμα από  χρονογράφημα του Σταμ. Σταμ.

Το σύστημα των υπονόμων της Θεσσαλονίκης είναι τόσον ατελές, που λίγο να φταρνιστεί ο ουρανός και η πόλις γίνεται θέαμα πόλεως πρωτοτύπου, με τους δρόμους της μεταβεβλημένους εις φουσκωμένους ποταμούς και τους κατοίκους της διαπεραιούμενους από το ένα πεζοδρόμιο εις το άλλο επί των ώμων αχθοφόρων της στιγμής και της πλημμυριστικής ανάγκης.
Επαγωγόν το θέαμα, όταν η εποχούμενη είναι κοπέλα ή κυρία και μάλιστα παχεία. Εις την γενικήν αναστάτωσιν των όρων της ζωής προστίθενται και τα απροσδόκητα θεάματα, τα οποία εις πάσαν άλλη περίστασιν θα εθεωρούντο άσεμνα και θα τα ημπόδιζε η αστυνομία. Τώρα η αστυνομία όχι μόνον δεν τα απαγορεύει, αλλά και τα υποβοηθεί.
— Έλα δω, βρε συ, να πάρεις και την κυρία από δω.
— Λίγο ψηλά, κυρία, τα φουστάνια σου, μη λερώσουν από τη θολούρα.
Η κυρία υψώνει τα φουστάνια της μη λερώσουν από τη θολούρα και πλημμυρίζουν οι δρόμοι από νερά και τα μάτια των θεατών από κρέατα καλοθρεμμένα.


Σε παλιές ηθογραφίες ο υποχρεωτικός κύριος βγάζει το σακάκι του και το στρώνει πάνω στα νερά του δρόμου για να πατήσει η κυρία σε στεγνό. Ο Σουρής στο ποίημα με την κυρία που κατεβαίνει από το αμάξι, βάζει έναν δανδή των δρόμων να παρακολουθεί τη σκηνή, μέχρι να φανεί ο αστράγαλος. Ύστερα ο δανδής αποχωρεί ευχαριστημένος.
Ο Σταμ. Σταμ. δίνει μια απροσδόκητη εικόνα της Θεσσαλονίκης με απροσδόκητα-άσεμνα θεάματα. Άσεμνο στα 1936, με τη θέση που είχε τότε η γυναίκα στην κοινωνία και τη λιγούρα που έδερνε το ισχυρό φύλο, μπορεί να ήταν ότι φάνηκε η δαντέλα του μεσοφοριού και λίγο πόδι πάνω από το γόνατο.

Το Hellas Special αγαπάει εξίσου τα χρονογραφήματα και τα σκίτσα του Σταμ. Σταμ. Μια που ο Σταμ. Σταμ. δεν είχε φτιάξει σκίτσο γι’ αυτή τη σκηνή, πήρα το θάρρος να φτιάξω εγώ ένα σεμνό.

Advertisements

Απόψε Σταμ. Σταμ. στο ραδιόφωνο

Περιπλανώμενος δερβίσης κολάζ

Σήμερα στις 8 το βράδυ, στην εκπομπή του Περιπλανώμενος Δερβίσης, ο διαδικτυακός φίλος Γιώργος Γεωργιάδης, θα διαβάσει ένα χρονογράφημα που έγραψε ο Σταμ. Σταμ. το 1936 για το νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας. Το αλίευσε από το Hellas Special, που, όπως ίσως θα ξέρετε, έχει μεγάλη αγάπη στον εξαίρετο Σταμ. Σταμ.
Το νέο μου έδωσε μεγάλη χαρά και εκφράζω την ευχή να γνωρίσει περισσότερος κόσμος το κοφτερό χιούμορ του Σταμ. Σταμ., αυτού του πολύπλευρου ανθρώπου, για τον οποίο ο Ηλίας Πετρόπουλος (άλλη μεγάλη αγάπη) είπε ότι «Ξεφτίλισε δια παντός το ελληνικό δημόσιο».
Χιούμορ και νεκροταφείο μπορούν να ταιριάξουν; Ναι, η πένα του Σταμ. Σταμ. τα ταιριάζει μια χαρά και ο Γιώργος Γεωργιάδης υπόσχεται μια ξενάγηση και στα δύο, με λόγο και μουσική.

Απόψε στις 8 συντονιζόμαστε στο metadeftero και στα βήματα του Περιπλανώμενου Δερβίση.


Η εκπομπή έγινε και μπορείτε να την ακούσετε ΕΔΩ.

Τι ήταν οι Κήποι του Πασά; Τόπος απόκοσμων συναντήσεων και αποκρυφιστικών τελετών ή ένα πάρκο πίσω από το νοσοκομείο;

Τα τελευταία χρόνια της οθωμανικής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της αυτοκρατορίας, χάρισαν στην πόλη μια σειρά από σπουδαία έργα. Ένα από αυτά είναι το Νοσοκομείο Χαμιδιέ. Αργότερα ονομάστηκε Γκουρέμπα Χασταχανεσί (Νοσοκομείο των Άπορων Ξένων), μετά την απελευθέρωση Δημοτικό και σήμερα λέγεται Γενικό Νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος».

E02 νεοχτισμένο νοσοκομείο
Φωτογραφία μετά το 1902. Η ανέγερση του νοσοκομείου έχει ολοκληρωθεί και ο περιβάλλων χώρος έχει περιφραχθεί. Πίσω από το νοσοκομείο διακρίνεται το τμήμα, που μόλις έχει δενδροφυτευθεί και στο οποίο διαμορφώνονται οι Κήποι του Πασά. (Φωτο ΚΙΘ)

Το νοσοκομείο οικοδομήθηκε δίπλα στην εξωτερική πλευρά του ανατολικού τείχους και πάνω στο βόρειο τμήμα του νεκροταφείου της Ευαγγελίστριας, το οποίο με τη σειρά του οικοδομήθηκε πάνω στο παλιό ορθόδοξο νεκροταφείο, που χάθηκε από προσώπου γης χωρίς ν’ αφήσει ίχνη.

Διαβάστε τη συνέχεια

Τι κοσμοπολίτικη που ήταν η πλατεία Ελευθερίας, πριν από την πυρκαγιά του 1917! – αναμνήσεις του Σταμ.Σταμ.

 

Ποιος πέρασε τα παλιά χρόνια από την Θεσσαλονίκην και δεν ενθυμείται την ιστορικήν πλατείαν της Ελευθερίας;
Ουσιαστικώς δεν ήτανε πλατεία. Ήταν ένα μεγαλύτερο άνοιγμα της μεγάλης εμπορικής οδού, της αρχιζούσης από το Διοικητήριον και καταληγούσης εις την προκυμαίαν.

Συνέχισε, γιαβρί μου

Η Κατηφεδένια, το όραμα, η προφητεία, η φουφού, οι τηγανιτές μελιτζάνες και οι σπίθες στ’ άχυρα

Τον Οκτώβριο του 1931, ενώ η Θεσσαλονίκη ετοιμαζόταν να γιορτάσει πανηγυρικά τον άγιο Δημήτριο, οι εφημερίδες, με αφορμή την ίαση μιας κοπέλας που αποδόθηκε σε θαύμα του αγίου, επί μέρες έγραφαν για θαυματουργικές εμφανίσεις, ιάσεις και προρρήσεις.
Ένα από αυτά τα άρθρα παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον, ιδιαίτερα στο δεύτερο μέρος του, και το παρουσιάζουμε τώρα που συμπληρώνεται ένας χρόνος κι ένας αιώνας από τη φοβερή πυρκαγιά του 1917, γιατί αφηγείται πώς ξεκίνησε η συμφορά.
Ας δούμε το πρωτοσέλιδο των Μακεδονικών Νέων με ημερομηνία 14 Οκτωβρίου 1931.

Γράφει το άρθρο:
Στον περίβολο του παλιού βυζαντινού ναού του Αγίου Νικολάου του Ορφανού ήταν εγκατεστημένες μερικές οικογένειες προσφύγων από την Ανατολική Θράκη. Εκεί ζούσε και η Κατηφεδένια Στυλιανού, πρόσφυγας και ορφανή, που περιποιόταν τον ναό.

Διαβάστε τη συνέχεια

Η τυφλή που είδε, η μουγγή που μίλησε, ο χρυσοντυμένος καβαλάρης και ο αόμματος Μαντολάτος που έβλεπε πεντακάθαρα

Τον Οκτώβριο του 1931, παραμονές της γιορτής του αγίου Δημητρίου, συνέβη κάτι καταπληκτικό στην Πελαγία Δεδέογλου, ορφανή προσφυγοπούλα, που δούλευε υπηρέτρια σε μια εβραϊκή οικογένεια της Θεσσαλονίκης. Η Πελαγία σταδιακά έχασε την όρασή της από το δεξιό μάτι και σε λίγο άρχισε το ίδιο πρόβλημα στο αριστερό. Τα αφεντικά της την έστειλαν σε οφθαλμίατρο, ο οποίος σύστησε θεραπεία σε ειδική κλινική. Με τη μεσολάβηση κάποιων καλών ανθρώπων, η Πελαγία πήρε εισιτήριο για να εισαχθεί στην οφθαλμολογική κλινική του Δημοτικού Νοσοκομείου.

Δημοτικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης
Το Δημοτικό Νοσοκομείο. Σήμερα λέγεται Γενικό Νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος»

Την παραμονή της εισαγωγής της, είδε στον ύπνο της έναν χρυσοντυμένο καβαλάρη, που λουζόταν στο φως, ο οποίος της είπε να πάει πρωί πρωί στο σπίτι του και να προσευχηθεί. Το πρωί της άλλης μέρας, η Πελαγία, αντί να πάει στο νοσοκομείο, πήγε στον Άγιο Δημήτριο, οδηγούμενη από τον μικρό αδερφό της. Μπήκε στο κουβούκλιο, προσευχήθηκε και το θαύμα έγινε. Ανέβλεψε και από τα δύο μάτια! Διαβάστε τη συνέχεια

Η ιστορία της Σιμωνίδας

Στις 16 Ιουλίου συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τον θάνατο της Ζωής Καρέλλη. Τιμάμε τη μνήμη της με την ιστορία της Σιμωνίδας, που η πένα της Ζωής Καρέλλη μετέφερε στο θέατρο, το 1965, με το έργο «Σιμωνίς, η βασιλόπαις του Βυζαντίου». Μια τραγική ιστορία, ένα συγκλονιστικό θεατρικό.

Σιμωνίδα θεατρικό
Η αφίσα του έργου.

Η ιστορία της Σιμωνίδας
Τον Απρίλιο του 1299 τελέστηκε στη Θεσσαλονίκη ένας βασιλικός γάμος. Ο κράλης της Σερβίας Στέφανος ο ΙΣΤ΄ Μιλουτίν νυμφεύτηκε την βασιλόπαιδα του Βυζαντίου Σιμωνίδα, θυγατέρα του Ανδρόνικου του Β΄ του Παλαιολόγου. Ήταν ένας γάμος πολιτικής σκοπιμότητας, με τον οποίο η βυζαντινή διπλωματία μετέτρεπε έναν ισχυρό εχθρό σε ισχυρό φίλο. Ήταν, επίσης, ένας γάμος επιεικώς απαράδεκτος. Όχι γιατί ο γαμπρός ήταν ένας βίαιος άντρας σαράντα χρόνια μεγαλύτερος από τη νύφη, αλλά γιατί η νύφη ήταν παιδί πέντε χρόνων.

Διαβάστε τη συνέχεια

Στο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας, το 1936, με ένα χρονογράφημα του Σταμ.Σταμ.

Οι καιροί αλλάζουν, τα νεκροταφεία υπάγονται στους δήμους, νέοι κανόνες μεταβάλλουν παλιές συνήθειες, το χρώμα και οι εκδηλώσεις του πένθους ατονούν, οι κηδείες και τα μνημόσυνα μετατρέπονται σε κοινωνικές υποχρεώσεις, ο δήμος επωφελείται οικονομικά, ομοίως η εκκλησία, οι παπάδες, ο καφετζής.
Ο Σταμ.Σταμ. κατέγραψε εικόνες, εντυπώσεις, σκέψεις και συναισθήματα σ’ ένα χρονογράφημά του συνθέτοντας μια πολύτιμη εικόνα των κοινωνικών αλλαγών και της Ευαγγελίστριας του 1936, όταν ακόμα γίνονταν ταφές.

 

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Νοέμβριος
Θλιβερόν καθήκον μ’ έφερε μίαν ημέραν εις την Ευαγγελίστριαν της Θεσσαλονίκης, όπου το ελληνικόν νεκροταφείον.
Η πρώτη εντύπωσις ενός επισκεπτομένου το νεκροταφείον της Θεσσαλονίκης είναι η καταπάτησις του νόμου περί αδιαχωρήτου των σωμάτων. Διαβάστε τη συνέχεια

Μία απέραντη έκταση γεμάτη νεκροταφεία έξω από τα ανατολικά τείχη. Πώς εξαφανίστηκε το τεράστιο ορθόδοξο νεκροταφείο της παλιάς Θεσσαλονίκης και φτιάχτηκε η Ευαγγελίστρια;

Βλέποντας κάποιος σήμερα την περιοχή έξω από τα ανατολικά τείχη είναι αδύνατο να φανταστεί ότι από το ύψος του πάρκου της ΧΑΝΘ μέχρι το Γεντί Κουλέ ο τόπος ήταν σπαρμένος από τάφους.
Υπήρχε το νεκροταφείο των ντονμέδων, το μεγάλο τούρκικο, τα Εβραϊκά Μνήματα, ένα παλαιοχριστιανικό, το παμπάλαιο νεκροταφείο της ορθόδοξης ελληνικής κοινότητας (που πάνω του οικοδομήθηκε το νέο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας), ένα διβραλήδικο, ένα καθολικό, προστέθηκε ένα βουλγάρικο, ένα προτεστάντικο κι ένα αρμένικο. Και όχι μόνον αυτά.

Πίσω από το Γεντί Κουλέ υπήρχε ένα τούρκικο νεκροταφείο, το οποίο προπολεμικά έγινε τόπος εκτέλεσης και ταφής των θανατοποινιτών ποινικών κατάδικων των φυλακών και την εποχή του Ανταρτοπολέμου και των Στρατοδικείων έγινε νεκροταφείο εκτελεσμένων κομμουνιστών.

Διαβάστε τη συνέχεια

11 Ιουλίου 1942, το Μαύρο Σάββατο στην πλατεία Ελευθερίας

Πρόσκληση για τη συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερία 7-7-1942.jpg

Στις 7 Ιουλίου 1942 ο στρατιωτικός διοικητής της Θεσσαλονίκης, ο διαβόητος Μαξ Μέρτεν, έδωσε διαταγή να συγκεντρωθούν όλοι οι άρρενες Εβραίοι ἡλικίας 18-45 χρόνων στην πλατεία Ελευθερίας, στις 8 το πρωί του Σαββάτου 11 Ιουλίου, για να καταγραφούν και στη συνέχεια να σταλούν σε καταναγκαστικά έργα, μακριά από την πόλη.

Εἰς ἐκτέλεσιν τῆς διαταγῆς ταύτης, συνεκεντρώθησαν εἰς τὴν πλατείαν Ἐλευθερίας την 11-7-42 ἡμέραν Σάββατον 9.000 περίπου Ισραηλίται ἡλικίας 18-45 ἐτῶν. Ή πλατεία ἦτο περικυκλωμένη ἀπὸ ἐνόπλους Γερμανούς. 

Bundesarchiv_Bild_101I-168-0894-20A,_Griechenland,_Saloniki,_Erfassung_von_Juden.jpg
Δείτε τις φωτογραφίες