Η Επίσκεψις

«Η Επίσκεψις» είναι μια εικόνα 600 και πλέον χρόνων, που έφεραν μαζί τους, πολύτιμο κειμήλιο, πρόσφυγες από την Τρίγλια.
Η εικόνα είχε βρεθεί από κάποιον Τούρκο, ο οποίος την παρέδωσε στους Τριγλιανούς, κι εκείνοι την τοποθέτησαν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Τον 17ο αι. ανεγέρθηκε ο Άγιος Βασίλειος και η εικόνα τοποθετήθηκε εκεί. Η εκκλησία έγινε γνωστή ως Αγία Επίσκεψη. Λειτουργούσε μέχρι το 1895 που κάηκε. Η εικόνα και άλλα κειμήλια που σώθηκαν στεγάστηκαν στο παρεκκλήσι που χτίστηκε μετά τη φωτιά. Στον μεγάλο ξεριζωμό οι Τριγλιανοί πήραν μαζί τους το ιερό κειμήλιο.

Η «Επίσκεψις» είναι ψηφιδωτή, σε διάσταση 1×0,85μ. Το ψηφιδωτό είναι ακριβή τεχνική που σπάνια χρησιμοποιείται στις φορητές εικόνες.
Στη φωτογραφία από το archaiologia.gr φαίνονται καθαρά τα διάφορα μεγέθη των ψηφίδων και η τέχνη της τοποθέτησής τους.

Το γυμνό ξύλινο πλαίσιο πρέπει να κοσμούταν από πολύτιμη επένδυση. Στην εγκοπή που διακρίνεται στο κάτω μέρος του πλαισίου προσαρμοζόταν το στήριγμα, από το οποίο κρατούσαν την εικόνα κατά την περιφορά στις λιτανείες. Τον υπόλοιπο χρόνο η εικόνα βρισκόταν στο τέμπλο, ως δεσποτική, δηλαδή τοποθετημένη δίπλα στην Ωραία Πύλη.
Η Παναγία, με γερμένο το κεφάλι, κρατάει τον μικρό Χριστό με το δεξί της χέρι, ενώ με το αριστερό τον προτείνει στον θεατή. Ο Χριστός ακουμπάει το μάγουλό του στο μάγουλο της μητέρας του.
Αυτός ο γεμάτος τρυφερότητα και μητρική στοργή εικονογραφικός τύπος της Παναγίας, το άγγιγμα μάγουλο με μάγουλο, είναι γνωστός ως «Παναγία Γλυκοφιλούσα».
Η μητέρα του Χριστού είναι μητέρα και προστάτιδα όλων των ανθρώπων και η παράκλησή της για τη συγχώρεση και τη σωτηρία τους εισακούγεται. Είναι η Επίσκεψις, η σκέπη και η προστασία του ανθρώπινου γένους.


Η εικόνα δωρίστηκε το 1925 στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο και εκτίθεται με τα «Κειμήλια Προσφύγων», που ήρθαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923.

Η Τρίγλια το 1910. Το καμπαναριό που ξεχωρίζει στο ύψωμα ανήκει στην ιστορική μονή της Παντοβασίλισσας ή μονή Τριγλείας. Μαζί με τον Άγιο Στέφανο ήταν οι παλιότερες εκκλησίες της Τρίγλιας, Ο Άγιος Στέφανος μετατράπηκε σε τζαμί τον 17ο αι. και ο μιναρές του φαίνεται στο μέσο της φωτογραφίας.
Πηγή φωτογραφίας και περισσότερα ΕΔΩ.

Τοιχογραφία από την κατεδαφισμένη εκκλησία της Αγίας Φωτίδας στη Βέροια

Μια εικόνα εκπληκτικής απλότητας και ομορφιάς, που ζωγράφισε κάποιος ανώνυμος στις αρχές του 15ου αιώνα στην εκκλησία της αγίας Φωτίδας, στη Βέροια. Η Αγία Φωτίδα ήταν μία από τις 78 εκκλησίες της «μικρής Ιερουσαλήμ». Τιμούσε την αγία Φωτίδα, αδελφή της αγίας Φωτεινής, της αγίας Φωτώς, της αγίας Ανατολής – μερικά από τα μέλη μιας αγίας οικογένειας, που συνεορτάζουν στις 26 Φεβρουαρίου.
Η εκκλησία δεν υπάρχει πια. Κατεδαφίστηκε αυτή και άλλες 23. Ευτυχώς όμως η ζωγραφιά αποτοιχίστηκε και σώζεται στο Βυζαντινό Μουσείο της πόλης.

Η φωτογραφία προέρχεται από τον ιστότοπο του Βυζαντινού Μουσείου Βέροιας.

Ο Άγιος Δημήτριος της παραλίας, η μυστική κρύπτη και οι μακεδονομάχοι

Θέα από τη θάλασσα της παραλίας και του μητροπολιτικού ναού της Θεσσαλονίκης, αφιερωμένου στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, κατά την περίοδο 1925-1930.

Όταν ο ναός του Αγίου Δημητρίου μετατράπηκε σε τζαμί, η χριστιανική κοινότητα μετέφερε τη λατρεία του αγίου στην εκκλησία της Παναγίας, που βρισκόταν στη θέση της σημερινής μητρόπολης. Η εκκλησία αφιερώθηκε και στον άγιο Δημήτριο και γιόρταζε στη μνήμη του αγίου και της Παναγίας. Όταν ο ναός των Αγίων Ασωμάτων (η Ροτόντα), μητρόπολη της Θεσσαλονίκης μέχρι το 1590, μετατράπηκε στο Χορτάτς Σουλεϊμάν τζαμί, η εκκλησία της Παναγίας και του Αγίου Δημητρίου έγινε μητρόπολη της Θεσσαλονίκης. Αφιερώθηκε επίσης και στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, καθώς αργότερα και στην αγία Θεοδώρα. Όλοι όμως την αποκαλούσαν Άγιο Δημήτριο.
Σημειωτέον ότι όλες οι αναφορές στον ναό του Αγίου Δημητρίου μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, εννοούν τον Άγιο Δημήτριο της παραλίας .

Συνεχίστε το διάβασμα

Τα ψωμιά της Ροτόντας

Η Ροτόντα ενωμένη με την Καμάρα αποτελούσε μέρος ενός τεράστιου συγκροτήματος που περιλάμβανε τα ανάκτορα του Γαλέριου, το Οκτάγωνο και το Ιπποδρόμιο. Επικράτησε η άποψη ότι η Ροτόντα θα χρησίμευε ως μαυσωλείο του Γαλέριου. Η Ροτόντα ήταν ναός της παλιάς θρησκείας (του Δία ή σύμφωνα με άλλη άποψη των Καβείρων).

Ο ναός της παλιάς θρησκείας γίνεται χριστιανικός ναός
Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, αφού διέταξε τη σφαγή των εφτά χιλιάδων ανθρώπων στο Ιπποδρόμιο, αφού επιτιμήθηκε από τον Μεδιολάνου Αμβρόσιο, αφού μετάνιωσε και βαφτίστηκε χριστιανός από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ασχόλιο, μετέτρεψε τη Ροτόντα σε χριστιανικό ναό.
Ο Θεσσαλονίκης Ευστάθιος άφησε τη μαρτυρία ότι ο ναός αφιερώθηκε στους Αγίους Ασωμάτους.

Διαβάστε τη συνέχεια

Το παμπάλαιο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου που εξαφανίστηκε στην πυρκαγιά του 1890 και ο σοφός Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου

Ο ναός του πολιούχου της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στο τετράγωνο των οδών Αγίου Δημητρίου, Σελεύκου, Κασσάνδρου, Αγίου Νικολάου.
Η οδός Αγίου Νικολάου δεν τιμά τον άγιο Νικόλαο, αλλά ένα εκκλησάκι του, που υπήρχε μέχρι το 1890 πίσω από το Κασιμιέ τζαμί (δηλαδή πίσω από τον ναό του αγίου Δημητρίου, ο οποίος επί οθωμανικής κυριαρχίας είχε μετατραπεί σε τζαμί).
Οι Σαλονικιοί έχοντας έντονα χαραγμένο στη μνήμη τους τον σφαγιασμό των εφτά χιλιάδων άμαχων στο Ιπποδρόμιο, τόσο που ακόμα και σήμερα κάποιοι λένε ότι ακούν απελπισμένες κραυγές και ποδοβολητό αλόγων, έπλασαν την παράδοση ότι το εκκλησάκι χτίστηκε από τον μετανιωμένο αυτοκράτορα Θεοδόσιο, το 390.

Στα χρόνια του Θεοδόσιου Α΄ (379-395) επιβλήθηκε ο χριστιανισμός ως επίσημη και μοναδική θρησκεία του κράτους. Η ανεξιθρησκεία πήγε περίπατο. Ο Θεοδόσιος έθεσε εκτός νόμου την παλιά θρησκεία, κυνήγησε άγρια τους οπαδούς της, δήμευσε τις περιουσίες τους, κατεδάφισε ναούς και μνημεία τους και κατάργησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Διαβάστε τη συνέχεια

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους οι Έλληνες κατέστρεψαν 72 παμπάλαιες εκκλησίες – Ένα χρονικό λεηλασιών και ξεπουλημάτων

Τις προάλλες μιλήσαμε για τον Άγιο Ασώματο στα Σκαλιά (ή πιο σωστά: στα Σκαλία), ένα εκκλησάκι στο Μοναστηράκι, που κατεδαφίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα, και αναφέραμε ότι είναι ένα από τα 72 παμπάλαια εκκλησάκια της Αθήνας, που κατέστρεψαν μετά την απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό, οι ίδιοι οι Έλληνες.

Μοναστηράκι Βιβλιοθήκη Αδριανού και οι Ασώματοι στα σκαλιά 1844
Ο Άγιος Ασώματος στα Σκαλιά γύρω στο 1844, λίγο πριν κατεδαφιστεί.

Τα τελευταία εκατό χρόνια της τουρκοκρατίας η Αθήνα είχε εκατόν εβδομήντα οικοδομικά τετράγωνα και εκατόν τριάντα έξι εκκλησίες. Κάποιες από αυτές ήταν ωραία αρχιτεκτονικά δημιουργήματα της βυζαντινής εποχής των Αθηνών, οι περισσότερες όμως ήταν απλά και φτωχικά εκκλησάκια, χτισμένα κατά τους χρόνους της δουλείας, ανάλογα με την ψυχική και υλική κατάσταση των κατοίκων εκείνων των χρόνων. Ο Κώστας Μπίρης, που παραδίδει αυτές τις πληροφορίες, προσθέτει με συγκίνηση ότι οι εκκλησίες αυτές ήταν καντηλάκια, στα οποία έκαιγε χαμηλωμένη και ταπεινή η φλόγα της πίστης.

Οι Τούρκοι, ως δυνάστες μας επί τετρακόσια χρόνια, έχουν κατηγορηθεί για βαρβαρότητα ως προς τον τρόπο που αντιμετώπισαν το ζήτημα της θρησκείας των υπόδουλων. Το γεγονός όμως είναι πως επί τουρκοκρατίας η Αθήνα είχε εκατόν τριάντα έξι εκκλησίες. Ας δούμε πώς φέρθηκαν στις εκκλησίες αυτές οι ίδιοι οι Έλληνες μετά την απελευθέρωσή τους.

Διαβάστε τη συνέχεια

Η ιστορία της Σιμωνίδας

Στις 16 Ιουλίου συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τον θάνατο της Ζωής Καρέλλη. Τιμάμε τη μνήμη της με την ιστορία της Σιμωνίδας, που η πένα της Ζωής Καρέλλη μετέφερε στο θέατρο, το 1965, με το έργο «Σιμωνίς, η βασιλόπαις του Βυζαντίου». Μια τραγική ιστορία, ένα συγκλονιστικό θεατρικό.

Σιμωνίδα θεατρικό
Η αφίσα του έργου.

Η ιστορία της Σιμωνίδας
Τον Απρίλιο του 1299 τελέστηκε στη Θεσσαλονίκη ένας βασιλικός γάμος. Ο κράλης της Σερβίας Στέφανος ο ΙΣΤ΄ Μιλουτίν νυμφεύτηκε την βασιλόπαιδα του Βυζαντίου Σιμωνίδα, θυγατέρα του Ανδρόνικου του Β΄ του Παλαιολόγου. Ήταν ένας γάμος πολιτικής σκοπιμότητας, με τον οποίο η βυζαντινή διπλωματία μετέτρεπε έναν ισχυρό εχθρό σε ισχυρό φίλο. Ήταν, επίσης, ένας γάμος επιεικώς απαράδεκτος. Όχι γιατί ο γαμπρός ήταν ένας βίαιος άντρας σαράντα χρόνια μεγαλύτερος από τη νύφη, αλλά γιατί η νύφη ήταν παιδί πέντε χρόνων.

Διαβάστε τη συνέχεια