Ο Μεβλεβίδες, οι Αέρηδες και ο Έλγιν

Οι Αέρηδες, το Ωρολόγιο του Κυρρήστου, τον καιρό της τουρκοκρατίας ήταν τεκές του τάγματος των Μεβλεβίδων, των στροβιλιζόμενων δερβίσηδων. Τον καιρό που κατέφθαναν διάφοροι αρχαιολάτρες εξ Εσπερίας και καταλήστευαν τις ελληνικές αρχαιότητες, οι Μεβλεβίδες δερβίσηδες προστάτευαν το μνημείο ως ιερό χώρο. Χάρη στην παρουσία τους ματαιώθηκε το σχέδιο του Έλγιν, που ήταν να αρπάξει ολόκληρο το μνημείο και να το μεταφέρει στην Αγγλία.

Λίγο ακόμα…

Advertisements

Ο Άγιος Ελευθέριος πλάι στη Μητρόπολη

Μητρόπολη και Άγιος Ελευθέριος 1880

Παλιά, όταν έβλεπαν κάποιον ψηλό μαζί με κάποιον κοντό… ή για να το πω πολιτικώς ορθά: Παλιά, όταν έβλεπαν ένα κάθετα προικισμένο άτομο μαζί με κάποιο άνισα προικισμένο σε κάθετο άξονα άτομο, έλεγαν «Είναι σαν τη Μητρόπολη με τον Άγιο Ελευθέριο». Αυτή η φωτογραφία του 1880 δείχνει πολύ καθαρά την αντίθεση ανάμεσα στους δύο ναούς.

Ο Άγιος Ελευθέριος χτίστηκε τον 12ο αιώνα και είναι κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από τα μάρμαρα διάφορων μνημείων. Οικοδομήθηκε στο σημείο όπου βρισκόταν ο αρχαίος ναός της Ειλείθυιας, της θεάς που βοηθούσε τις γυναίκες στη δύσκολη ώρα του τοκετού. Διαβάστε τη συνέχεια

Είδομεν το φως το ηλεκτρικόν

Πριν από την ίδρυση της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, το 1950, η μερικώς ηλεκτροδοτούμενη Ελλάδα έπαιρνε ρεύμα από διάφορες εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Μερικώς ηλεκτροδοτούμενη παρέμεινε η Ελλάδα και μετά την ίδρυση της ΔΕΗ. Ας μην φανταστεί κανείς μόνον απομακρυσμένα ορεινά χωριά ή νησιά της άγονης γραμμής. Και στο λεκανοπέδιο της Αττικής υπήρχαν σπίτια χωρίς ηλεκτρικό. Αλλά και στις ηλεκτροδοτημένες περιοχές, η παροχή του ρεύματος δεν ήταν διαρκής και τα σπερματσέτα δεν έλειπαν από κανένα σπίτι.

Τα πράγματα έφτιαξαν από το 1970 και μετά, όταν δημιουργήθηκε το εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης και το ηλεκτρικό ρεύμα έγινε κοινωνικό αγαθό για όλους.

Διαβάστε τη συνέχεια

Η λεωφόρος Κηφισιάς έφτανε μέχρι το Σύνταγμα και οι δρόμοι είχαν δεντροστοιχίες με πιπεριές

 

— Κηφισιᾶς 160.
[…]  Καί ἡ ἅμαξα κατά τό ἥμισυ ἀνοικτή τώρα ἐρρίφθη ταχεῖα πρός την όδόν Σταδίου.
Πρό ὀλίγου εἶχε παύσει ἡ βροχή καί εἰς τόν οὐρανόν ἔλαμπεν ἡ σελήνη. Ἡ ἀτμοσφαῖρα εἶχε τήν διαύγειαν τήν ὁποίαν μόνον εἰς τάς Ἀθήνας μέ τόν βορρᾶν ἠμπορεῖ ν’ ἀπαντήσῃ κανείς. Ὁ καιρός ὅμως ἦτο ψυχρότατος. Ἡ όδός Σταδίου ἐξετείνετο ἐρημος καί ποῦ καί ποῦ μόλις ἐφαίνετο μία σκιά διαβατική, σπεύδουσα νά προστατευθῇ ὑπό στέγην. Οἱ φρουροί ἀστυφύλακες χωσμένοι εἰς τάς παραστάδας τῶν θυρῶν, εἶχαν τόσην ἀκαμψίαν καί ἀκινησίαν ἀπό τό ψῦχος, ὥστε θά τούς ἐνόμιζε κανείς μαρμαρωμένους φύλακας ἀσφαλείας, τήν ὁποίαν κανείς δέν εἶχε τήν δύναμιν νά προσβάλῃ.
Ἡ ἅμαξα ἐπερνοῦσε τώρα πρό τῶν καφενείων τῆς πλατείας Συντάγματος, Διαβάστε τη συνέχεια

Η Πανεπιστημίου αγνώριστη

 

Ένας φαρδύς δρόμος και ήσυχος χωματόδρομος με σκιερά δέντρα στην καρδιά της Αθήνας. Τα μόνα οχήματα είναι το τραμ και το κάρο. Το κάρο και οι άνθρωποι που κοιτάζουν τον φωτογράφο, στέκονται μπροστά από το σημερινό θέατρο Βρετάνια. Το τραμ μόλις έχει προσπεράσει το Ιλίου Μέλαθρον και κατευθύνεται προς Ομόνοια.
Ο κάθετος δρόμος, που διακρίνεται πίσω από το κάρο, είναι η οδός Αγχέσμου. Το 1913 θα μετονομαστεί σε Βουκουρεστίου. Στο τετράγωνο Βουκουρεστίου, Πανεπιστημίου, Αμερικής και Σταδίου βρίσκονταν οι βασιλικοί στάβλοι του Όθωνα. Θα κατεδαφιστούν για ν’ αρχίσει να οικοδομείται, το 1929, το μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού.

 

 

Ο Έλατος ο ξακουστός

Ο Έλατος ήταν το πρώτο μαγαζί με δημοτική μουσική στην Αθήνα. Ναός της δημοτικής μουσικής όχι μόνον στην Αθήνα, αλλά σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, κατά τον Πάνο Γεραμάνη. Φημισμένο κέντρο διασκέδασης, με ιστορία που ξεκίνησε το 1918 και κράτησε σχεδόν ενενήντα χρόνια.
Πρόσφερε φαγοπότι και παραδοσιακό γλέντι, σε μια εποχή που το δημοτικό τραγούδι δεν έβρισκε θέση στην πρωτεύουσα –ούτε στις ευρωπαϊκού τύπου διασκεδάσεις της αστικής τάξης ούτε στα στέκια της μαγκιάς ούτε στα μινόρε των συνοικισμών ούτε στης Πλάκας της ανηφοριές.
Οι πρώτοι που έμαθαν τον Έλατο ήταν οι εργάτες των μεταλλείων, που έπαιρναν το τρένο από τον σταθμό Λαυρίου. Όταν επέστρεφαν από το Λαύριο, σταματούσαν για μεζέ και κρασί μετά την κούραση της δουλειάς. Το ίδιο και οι εργάτες που γύριζαν από τον Πειραιά με τον σιδηρόδρομο Αθηνών-Πειραιώς. Ο Έλατος βρισκόταν σε κομβικό σημείο –στην πλατεία Λαυρίου, δυο βήματα από την Ομόνοια, οδός 3ης Σεπτεμβρίου αριθμός 16.
Τον αγάπησαν αμέσως οι επαρχιώτες, που είχαν έρθει στην πρωτεύουσα για να βρουν την τύχη τους. Λίγες ευκαιρίες είχαν ν’ ακούσουν τις αγαπημένες τους μουσικές· κυρίως στα γλέντια, που γίνονταν σε σπίτια με την ευκαιρία κάποιου αρραβώνα ή γάμου ή ονομαστικής γιορτής. Αν δεν υπήρχαν όργανα όλο και κάποιος βρισκόταν να φέρει ένα γραμμόφωνο και πλάκες με κλαρίνα.
Το ραδιοφωνικό πρόγραμμα είχε εκπομπές με δημοτική μουσική, αλλά κρατούσαν μόνον λίγα λεπτά. Εξάλλου το ραδιόφωνο ήταν μια ακριβή συσκευή και χρειάστηκε να περάσουν χρόνια μέχρι να γίνει προσιτή.

Γρήγορα η φήμη του υπόγειου μαγαζιού έφτασε εκεί όπου η ξενιτιά και η απόσταση έκαναν τη νοσταλγία δυνατότερη –στους Έλληνες της διασποράς.

Διαβάστε τη συνέχεια

Μέγας αποκριάτικος χορός

Η γιαγιά και ο παππούς Τσατσούλη
Αποκριάτικος χορός σε επαρχιακή πόλη την εποχή του μεσοπολέμου. Είναι εντυπωσιακό ότι τόσοι άνθρωποι σταμάτησαν τη διασκέδασή τους και μαζεύτηκαν ο ένας κοντά στον άλλον για να χωρέσουν στον φακό του φωτογράφου, χωρίς να χάσουν το κέφι τους. Πόση ώρα, άραγε, χρειάστηκε μέχρι να τραβηχτεί η φωτογραφία και να ξαναρχίσει ο χορός;

Κάθε χρόνο, την εποχή της αποκριάς, όλοι οι σύλλογοι, σύνδεσμοι, σωματεία, αδελφότητες, ομοσπονδίες και λέσχες έδιναν τον μεγάλο ετήσιο χορό τους σε κάποιο θέατρο, ξενοδοχείο ή κέντρο. Με φράκα και τουαλέτες, με μεταμφιέσεις, με παραδοσιακές ενδυμασίες, με κοτιγιόν, με ατραξιόν, με λαχειοφόρους αγορές και διαγωνισμούς ομορφιάς, οι χοροεσπερίδες συνδύαζαν την ψυχαγωγία με τη φιλανθρωπία.
Το παλιό καρναβάλι με τα γλέντια στους δρόμους και στις γειτονιές το έσβησαν οι Βαλκανικοί και ο Πρώτος Παγκόσμιος.
Διαβάστε τη συνέχεια

Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!

σαλέπης
Από το «Λεξικό της πιάτσας» του Βρασίδα Καπετανάκη

Θα τα κάνω σαλεπιτζίδικο σημαίνει θα τα κάνω λίμπα, θα τα κάνω παγκλίδια. Είναι παλιά έκφραση, που δεν χρησιμοποιείται πια. Τη συνάντησα σε μια προπολεμική εφημερίδα, όπου διάβασα την εξής γουστόζικη είδηση:

Ένας μεθυσμένος, αφού κατέβασε κάμποσες μισές σ’ ένα κρασοπουλιό στα Εξάρχεια, έφυγε με οχτάρια για να γυρίσει σπίτι του. Κάποιο μαγαζί στην οδό Θεμιστοκλέους του τράβηξε την προσοχή. Άρπαξε μια πέτρα και την εκσφενδόνισε στη τζαμαρία φωνάζοντας: «Θα τα κάνω όλα σαλεπιτζίδικο!». Διαβάστε τη συνέχεια

Στου Αλεξανδράκη

 

Αλεξανδράκης ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ 29-11-1964.jpg

Είχα ξεχωρίσει αυτή τη διαφήμιση για το όμορφο σκίτσο της, που με λίγες γραμμές τα λέει όλα: και σκοτσέζικα και μάλλινα και γυναικεία και κομψά.
Η φίρμα Αλεξανδράκης είναι μια από τις παλιότερες της Αθήνας. Συνεχίζει μια επιχείρηση που ιδρύθηκε το 1860 και που από το 1907 έχει την επωνυμία Αλεξανδράκης. Από το 1933 το κατάστημα βρίσκεται στη διεύθυνση της διαφήμισης, στη διεύθυνση που βρίσκεται και σήμερα –Ερμού 27.

Αλεξανδράκης 30-11-2017 πένθος
Στις 30 Νοεμβρίου 2017 πέθανε ο Ευτύχιος Αλεξανδράκης, ο αρχαιότερος έμπορος της Αθήνας. Παρέλαβε την επιχείρηση από τον πατέρα του το 1954 και τη συνέχισε εργαζόμενος μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία 98 χρόνων.

Η ταβέρνα του Γιαβρούμ στου Ψυρή ήταν η πιο παλιά και μακροβιότερη ταβέρνα που υπήρξε στην Αθήνα

Όσοι αναζητούμε παλιές και ξεχασμένες γωνιές της Αθήνας έχουμε ακουστά την ταβέρνα του Γιαβρούμ, που βρισκόταν στου Ψυρή, στην παράξενη οδό Ωγύγου. Ανατρέχοντας σε παλιές πηγές είχα την τύχη να βρω κάποιες πληροφορίες για τον Γιαβρούμ και την ταβέρνα του. Επιτέλους!
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στη Huffington Post στις 26 Νοεμβρίου  2017.


Αν δεν κάτσεις στης ταβέρνας το σκαμνί, δεν ξέρεις πόσες γωνιές έχει ο κόσμος.
Τούρκικη παροιμία

Η παλιά ταβέρνα, που ήταν σχολείο και καταφύγιο, αποθετήριο πόνου και χαράς, εδώ και χρόνια έχει εξαφανιστεί. Εξαφανίστηκε μαζί μ’ έναν ολόκληρο κόσμο για τον οποίο η χρονική ακρίβεια δεν ήταν αποφασιστικής σημασίας και που η καθημερινότητα δεν είχε ευκολίες, αλλά είχε ήρεμο ρυθμό.
Σήμερα σώζονται κάποιες ταβέρνες που αριθμούν κάμποσες δεκαετίες ζωής, διακρίνονται για την κουζίνα τους, αλλά οι δόξες των παλιών ημερών δύσκολα ανιχνεύονται.
Ταβέρνα σήμαινε βαρέλια, κρασί, τσούγκρισμα, μυρωδιά ρετσινιού, κνίσα, όργανα, μεράκι, συντροφικότητα, τραγούδι. «Στην ταβέρνα μαζί με το τραγούδι άκουγες και την ψυχή», είχε πει κάποιος παλιός μουσικός.

Γελοιογ Πρωία 15-2-1931 1.jpg
Γλέντι με λατέρνα και ντέφι σε παλιά αθηναϊκή ταβέρνα. Στον τοίχο τσότρες και πορτρέτα ηρώων της Επανάστασης, στο βάθος τα βαρέλια, η ψησταριά και η σούβλα με το κοκορέτσι και μπροστά ο μάγκας που χορεύει.

Η Πλάκα και του Ψυρή, οι δύο παλιότερες γειτονιές της Αθήνας, ήταν κρασογειτονιές. Κάθε στενό και ταβέρνα. Εκεί βρίσκονταν οι περισσότερες και παλιότερες ταβέρνες.  Η πιο παλιά βρισκόταν στου Ψυρή. Ήταν η ταβέρνα του Γιαβρούμ. Διαβάστε τη συνέχεια