Μεγάλη Παρασκευή 1894

 

Κρυστάλλης
Κώστας Κρυστάλλης

Είχε λιώσει από την εξάντληση και τον πυρετό. Ώσπου έφτασε πια στην Άρτα, κι έπεσε στο στρώμα, σ’ ένα χαμόσπιτο προς την Αγία Θεοδώρα. Του ’φεραν γιατρό, του αγόρασαν φάρμακα, μέρα και νύχτα η Μαρία να μην ξεκολλάει απ’ το προσκεφάλι του. Καλυτέρεψε κι ο καιρός, ένιωθες μια μοσκοβολιά ώρες ώρες απ’ τα νερατζάνθια, Απρίλης μήνας· μόνο αυτός δεν έλεε να πάει στο καλύτερο. Όλο κι όλο που μίλαγε ήταν να μην αφήνει το παιδί της να τον ζυγώνει. Και να ’χει χώρια το πιάτο και το ποτήρι του, κι όταν του δίνει τα γιατρικά, να πλένει ύστερα με σπίρτο τα χέρια της.
Τις τελευταίες δύο μέρες είχε πέσει σε λήθαργο. Όταν ξυπνούσε έψαχνε γύρω του αν ήρθε ο πατέρας. «Όπου να ’ναι, Κωστάκη μου, έρχεται. Του γράψαμε πάλι προχτές, των Βαΐων». Ύστερα, ούτε αυτό δεν ρωτούσε πια. Μεγάλη Τετάρτη μόνο σάλεψαν μια φορά τα χείλια του.
— Κι αυτός ο πατέρας, πόσο αργεί…
Άλλαξε πλευρό, βούλιαξε πάλι στον ύπνο κι από αυτόν, ξημερώνοντας η Μεγάλη Πέμπτη, 22 του Απρίλη, πέρασε στο μεγάλο ύπνο, τον αξύπνητο. Τον έθαψαν Μεγάλη Παρασκευή.

Από το βιβλίο του Μιχαήλ Περάνθη  «Ο τσέλιγκας-Κώστας Κρυστάλλης, μυθιστορηματική βιογραφία», Βιβλιοπωλείον της Εστίας.

Μαργώνεις, καμάρι μ;

 

Μπαλάφας-Κρυώνεις καμάρι μ'.jpg
Φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα. Δεκαετία ’50.

Πόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος. Η Ελλάδα ερείπια, οι Έλληνες διχασμένοι, τα σπίτια ορφανεμένα, η φτώχεια αβάσταχτη. Η μάνα στα μαύρα και στο πρόσωπό της χαραγμένη η Ιστορία. Μοναδική της περιουσία ένα γουρούνι και στην πλάτη το παιδί. Πού θα τη βγάλει ο κακοτράχαλος δρόμος; Στο εξοντωτικό μεροκάματο που θα τους κρατήσει και τους τρεις ζωντανούς.
«Αυτή η γυναίκα θα περπατήσει 70 χιλιόμετρα μέσα στη βροχή, με το γουρούνι και το παιδί. Πού θα κοιμηθούν το βράδυ; Θα κατέβουν στον κάμπο για μεροκάματο. Έχω τέτοια ντοκουμέντα πως αυτός ο κόσμος που ζει σήμερα δεν είναι ίδιος με τον χτεσινό», είπε ο Κώστας Μπαλάφας.
Η γυναίκα με το παιδί και το γουρούνι είναι μια από τις Ηπειρώτισσες μάνες που φωτογράφισε. Είναι το μνημείο της άγνωστης μάνας που για άλλη μια φορά σηκώνει το χρέος να ξαναστήσει την Ελλάδα στα πόδια της.