Πατησίων και Γρηγοροβίου – ένα πανέμορφο νεοκλασικό που κατεδαφίζεται κι ένα κατάστημα τέχνης που δεν υπάρχει πια

Όταν ήμουν στο Γυμνάσιο, πήγαινα με τα πόδια ως το τέρμα Πατήσια, που ήταν το σχολείο. Τρόλεϊ έπαιρνα μόνον αν είχα αργήσει. Προτιμούσα τους δρόμους πάνω από τη λεωφόρο, που ήταν ήσυχοι, γιατί μου άρεσε να περπατάω και να σκέφτομαι. Για τον γυρισμό διάλεγα την Πατησίων, επειδή η παρέα, η ζωηρή κίνηση και η γρήγορη εναλλαγή των εικόνων με βοηθούσαν να ξεφορτώσω το άχαρο εξάωρο ενός συστήματος που ποτέ δεν αισθάνθηκα φιλικό στη μάθηση και που μόνον η καλοσύνη και η ανοιχτομυαλιά κάποιων λίγων εκπαιδευτικών το έκαναν υποφερτό.

Google maps, 2009.

Την προσοχή μου πάντα τραβούσε ένα κατάστημα, γωνία Πατησίων και Γρηγοροβίου. Στεγαζόταν σ’ ένα πέτρινο διώροφο νεοκλασικό, με πολλά ακροκέραμα που το στόλιζαν σαν δαντέλα. Ήταν ένα πανέμορφο κτίριο, πνιγμένο στις μονοκόμματες και άχαρες πολυκατοικίες, που ανάσαινε κάπως λόγω της απέναντι ανοιχτωσιάς του Αγίου Λουκά, της εκκλησίας που φτιάχτηκε σε σχέδια του Τσίλερ.

Διαβάστε τη συνεχεια

Βρομεροί κουλουρτζήδες, ασελγείς στραγαλατζήδες και αναιδείς νέοι πολιορκούν τις Αρσακειάδες – ένα απόσπασμα από μυθιστόρημα και πολλές σημειώσεις για το Αρσάκειο

Το Αρσάκειο στα 1886.

Ο Στανάς, φοιτητής και ήρωας του μυθιστορήματος, συνοδεύει την Πόθα, την κόρη της σπιτονοικοκυράς του, στο σχολείο που φοιτά, στο Αρσάκειο. Ακολουθεί περιγραφή της κίνησης γύρω από το Αρσάκειο περί τα τέλη του 19ου αιώνα.

[…] Αντικρύ εφαίνετο το Αρσάκειον, με την αρχαϊκωτάτην και αληθώς εν στιγμή εμπνεύσεως συλληφθείσαν πρόσοψιν.
Το προ αυτού πεζοδρόμιον ήν κατάμεστον κορασίδων. Εξ όλων των πέριξ οδών, της οδού Σανταρόζα, Πινακωτών, Παρθεναγωγείου, Ιπποκράτους, Αρσάκη συνέρρεον κοράσια μικρά και μεγάλα, με ποικιλόσχημα καπέλα, με πολυχρώμους ποδιάς, με τα καλαθάκια τους, με ταις σάκκαις των, εύθυμα, γελαστά, πλήρη ευθυμίας, πάντα όμως φέροντα αποτυπωμένα επί του προσώπου των τα ίχνη της αναιμίας και της χλωρώσεως, υφ’ ων καταβασανίζεται πάσα η μαθητεύουσα θήλεια νεολαία των Αθηνών.

Κατά μήκος της κυρίας προσόψεως και του Προτύπου, παλαιού οικοδομήματος, κειμένου εις την γωνίαν των οδών Αρσάκη και Πανεπιστημίου ίσταντο εις παράταξιν οι κουλουρτζήδες με τα πλατέα ξύλινα τεψιά των και τα τριγωνοειδείς βάσεις των, εκθέτοντες τα κουλούρια των και εκθειάζοντες την ποιότητά των, ενώ έτεροι προνομιούχοι, σύντροφοι ίσως του θυρωρού και της επιστάτριας, είχον στήσει τα φορητά κουλουροπωλεία των εντός αυτής της αυλής του Προτύπου.

Διαβάστε τη συνέχεια

Το μέγαρο Μελά

Το μέγαρο Μελά καταλαμβάνει το τετράγωνο μεταξύ των οδών Αιόλου-Σοφοκλέους-Στρέιτ-Κρατίνου. Το έχτισε ο Βασίλειος Μελάς, ηπειρωτικής καταγωγής, ομογενής από την Κωνσταντινούπολη και πλούσιος έμπορος στο Λονδίνο. Εμφανίστηκε δυναμικά στην ελληνική οικονομική σκηνή· επένδυσε τα κεφάλαιά του στα θειωρυχεία της Μήλου, αγόρασε μετοχές στα μεταλλεία του Λαυρίου, στους σιδηροδρόμους, σε τράπεζες, στο Αεριόφως Αθηνών και ακίνητα στην περιοχή μεταξύ Καπνικαρέας και Αγίας Ειρήνης.
Το 1873 αγόρασε τρία οικόπεδα στην πλατεία Λουδοβίκου, επιφάνειας 1.600 τετραγωνικών μέτρων και ανέθεσε στον Τσίλερ Διαβάστε τη συνέχεια

Πειραιώς 33, οικία Μαγγίνα

 

Το κτίριο στο νούμερο 33 της οδού Πειραιώς ήταν η οικία του γιατρού Μαγγίνα. Χτίστηκε την περίοδο μεταξύ 1870 και 1895. Με τη διαθήκη του γιατρού πέρασε στο Πανεπιστήμιο και στέγασε τη Φοιτητική Λέσχη από την ίδρυσή της, το 1921, μέχρι τη μεταφορά της στο κτίριο Ιπποκράτους και Ακαδημίας.

Διαβάστε τη συνέχεια

Καραγιώργη Σερβίας 4, μέγαρο Καλλιγά – Η ιστορία του από τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο

Στον αριθμό 4 της οδού Καραγιώργη Σερβίας, στη θέση που σήμερα βρίσκεται ένα σύγχρονο κτίριο γραφείων, υπήρχε το μέγαρο Καλλιγά. Το έχτισε ο Παύλος Καλλιγάς στα τέλη της δεκαετίας του 1840 για κατοικία του. Εκεί στεγάστηκε η εφημερίδα Ελευθερία από το 1945 μέχρι τις 6 Ιανουαρίου 1957, που μεταφέρθηκε λόγω της επικείμενης κατεδάφισης του μεγάρου.
Ήταν θλιβερό το θέαμα της ταμπέλας «Πωλούνται τα υλικά κατεδαφίσεως», που αναρτήθηκε στον εξώστη του μεγάρου. Όχι μόνον για τους συνεργάτες της εφημερίδας, αλλά για όσους αγαπούσαν τα παλιά και όμορφα κτίρια της Αθήνας, που το ένα μετά το άλλο γίνονταν υλικά κατεδαφίσεως προς πώληση.
Πριν από λίγους μήνες ξαναμιλήσαμε για το μέγαρο Καλλιγά. Αξίζει όμως να επανέλθουμε, για να δούμε την ιστορία του κτιρίου και των ανθρώπων του, όπως την αφηγείται ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος στο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία, μια εβδομάδα μετά τη μεταφορά της από το μέγαρο.

Μέγαρο Παύλου Καλλιγά-Ιανουάριος1957
Μέγαρο Καλλιγά, Ιανουάριος 1957.

Διαβάστε τη συνέχεια

Ο σταθμός υπεραστικών λεωφορείων Πελοποννήσου και το ξενοδοχείο Δελφοί

Το 1946 εγκαινιάστηκε ο σταθμός υπεραστικών λεωφορείων Αθηνών-Πελοποννήσου. Βρισκόταν σε μικρή απόσταση από την Ομόνοια, στην οδό Βηλαρά γωνία με πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου, δίπλα στο ξενοδοχείο Δελφοί.

 

Στην παραπάνω φωτογραφία διακρίνεται ένα τμήμα του ξενοδοχείου Δελφοί, η είσοδος του μπαρ και η είσοδός του ξενοδοχείου από την πλατεία Αγίου Κωνσταντίνου. Το ξενοδοχείο βρισκόταν και βρίσκεται στην οδό Αγίου Κωνσταντίνου διαγωνίως απέναντι από το Εθνικό Θέατρο, λειτουργεί μέχρι σήμερα και είναι ένα από τα όμορφα κτίρια της Αθήνας. 

Έρχεται το 1961

Σταδίου 1960 Κώστας Μπαλάφας

Φωτογραφία του Κώστα Μπαλάφα. Η Σταδίου από την Ομόνοια το 1960. Το τρόλεϊ έχει στρίψει από την Αιόλου και μπήκε στη Σταδίου. Στη θέση του διώροφου κτιρίου μπροστά από το τρόλεϊ χτίστηκε, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, το δωδεκαώροφο κατάστημα  ΚΑΤΡΑΝΤΖΟΣΠΟΡ.

Σταδίου κι Αιόλου

Το ίδιο ακριβώς σημείο σε ασπρόμαυρη φωτογραφία.

Μέγαρο Μετoxικού Ταμείου από Σύνταγμα 1960

1960. Ο Κώστας Μπαλάφας φωτογραφίζει τη Σταδίου κοιτάζοντας προς την Ομόνοια. Δεξιά, το μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού.

Σταδίου Μέγαρο Μετοχικού Ταμείου Στρατού

Σταδίου προς Σύνταγμα. Το μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού.

Η πλατεία με τα πολλά ονόματα

Η πλατεία Λουδοβίκου, που εικονίζεται στην παραπάνω φωτογραφία, είναι η σημερινή πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως. Περικλείεται από τις οδούς Αιόλου, Κρατίνου, Αθηνάς και Ευπόλιδος.
Ο Σταμάτης Κλεάνθης και ο Εδουάρδος Σάουμπερτ στο πολεοδομικό σχέδιό τους είχαν προτείνει μια μεγάλη πλατεία, τον Κήπο του Λαού, που θ’ άρχιζε από την Ομόνοια και θα έφτανε μέχρι την Ευριπίδου· θα είχε κτίρια με στοές, με καταστήματα στο ισόγειο και κατοικίες στον όροφο και ελεύθερο χώρο με πολύ πράσινο και σιντριβάνια. Όπως όλοι ξέρουμε, το σχέδιό τους δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Κατέφθασε ο Κλέντσε, που το άλλαξε προς όφελος της συνεχούς δόμησης και κατάργησε μεγάλο μέρος των ελεύθερων χώρων. Και πάλι, όμως, άφηνε άφθονο ελεύθερο χώρο και ορατά τα ρέματα της περιοχής, που βρίσκονταν μεταξύ του σημερινού Δημαρχείου και της Εθνικής Τράπεζας. Ένα βασιλικό διάταγμα του 1851 κουτσούρεψε ακόμα περισσότερο την έκταση, στο 1/5 της προβλεπόμενης από το σχέδιο. Το Δημοτικό Θέατρο κατέλαβε ένα ακόμα τμήμα της.
Τελικά, ο Κήπος του Λαού πήρε διαστάσεις απλής πλατείας, η οποία κατασκευάστηκε από το Δήμο Αθηναίων, επί δημαρχίας Σκούφου, γύρω στο 1860. Η περιοχή οικοδομήθηκε ταχύτατα.
Διαβάστε τη συνέχεια

Η ιστορία του άτυχου θεάτρου της πλατείας Λουδοβίκου

Το 1856 αποφασίστηκε η κατασκευή ενός θεάτρου, που ξεκίνησε για Εθνικό, αλλά στην πορεία έγινε Δημοτικό. Η ανέγερσή του διαρκώς εμποδιζόταν και σκόνταφτε. Μηχανορραφίες, έλλειψη πόρων, αλλαγές τοποθεσίας και αρχιτεκτόνων… Κατά τη διάρκεια των εργασιών έγιναν θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα και το θέατρο έβγαλε κακό όνομα· το χαρακτήριζαν «αμαρτωλό» και «στοιχειωμένο». Ύστερα από τρεις δεκαετίες, το 1888, το μέγαρο ολοκληρώθηκε και στόλισε την πλατεία Λουδοβίκου. Βρισκόταν στο κάτω μέρος της πλατείας, μεταξύ των οδών Ευπόλιδος και Κρατίνου, και η πίσω όψη του έβλεπε στην οδό Αθηνάς.

Το Δημοτικό Θέατρο
Το Δημοτικό Θέατρο το 1905. Μπροστά  είναι η πλατεία Λουδοβίκου και δεξιά η Ευπόλιδος.

Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε ύστερα από τριάντα δύο χρόνια, το 1888. Τα σχέδια ήταν του Τσίλερ. Τα αναπροσάρμοσε όμως ο Αντρέας Συγγρός, που έβαλε το χρήμα του, αλλά και τους όρους του. Δέκα χρόνια ύστερα από τα εγκαίνια, το 1898, το θέατρο περιήλθε στον Δήμο κι έγινε το Δημοτικό Θέατρο.

Διαβάστε τη συνέχεια

Ο τελευταίος ανεμόμυλος της Αθήνας

Το εντυπωσιακό δεν είναι ότι είχε η Αθήνα ανεμόμυλο. Κάπου θ’ άλεθαν το στάρι τους οι Αθηνιώτες. Ο συγκεκριμένος γύριζε και κροτούσε στον λόφο του Αρδηττού, στο Μετς. Το εντυπωσιακό είναι ότι ο ανεμόμυλος αυτός, ο μοναδικός που είχε απομείνει, αφού επέζησε απ’ όσα συγκλόνισαν την πόλη –από τουρκοκρατία, βαυαροκρατία, πολέμους, Κατοχή, Δεκεμβριανά (στις μάχες της Αθήνας έχασε την σκεπή του), αντιπαροχές, εργολάβους, χούντα– κατεδαφίστηκε από τον ιδιοκτήτη του το ειρηνικό, δημοκρατικό και ασφαλές έτος 1986, παρ’ όλες τις διαμαρτυρίες των γειτόνων και όσων υποστήριζαν ότι έπρεπε να χαρακτηριστεί διατηρητέος.
Ήταν ο ανεμόμυλος του Γιωργάκη Αργυρίου, που είχε χτιστεί τον 18ο αιώνα και άλεθε μέχρι το 1880. Μέχρι την κατεδάφισή του χρησιμοποιούταν ως κατοικία.

Και κάτι ακόμα…