Ο άγιος Δημήτριος, ο Κασίμ και ο Σπαντούνης

Ο τάφος του Λουκά Σπαντούνη στον ναό του Αγίου Δημητρίου.

Μετά την κατάκτηση και τη λεηλασία της Θεσσαλονίκης ο σουλτάνος Μουράτ Β’ επισκέφθηκε τον ναό του Αγίου Δημητρίου, θυσίασε ένα κριάρι, προσευχήθηκε και διέταξε να παραμείνει ο ναός στα χέρια των χριστιανών, φυσικά με το αζημίωτο. Ένας προύχοντας της πόλης, ο Λουκάς Σπαντούνης, ανέλαβε να πληρώνει τη βαριά φορολογία και ο ναός παρέμεινε χριστιανικός για έξι δεκαετίες ακόμα. Το 1493 έγινε τζαμί, το τζαμί Ντεζρί Κασίμ-πασά ή Κασιμιέ τζαμί.

Όταν ο Εβλιά Τσελεμπί επισκέφθηκε το Κασιμιέ τζαμί, έγραψε:

[…] Μέσα στο τζαμί υπάρχει πηγάδι «ζωογόνου νερού», που όμως δεν είναι πόσιμο, γιατί προκαλεί εμετό. Αλλά, αν κάποιος που πάσχει από βαρύ πυρετό λουστεί στα νερά του, ο πυρετός υποχωρεί αμέσως, με τη βοήθεια του Θεού. Τέτοιο είναι το μεγαλείο του τζαμιού, που δεν υπάρχουν λόγια για να μπορέσει κανείς να το περιγράψει.

Διαβάστε τη συνέχεια

Η κρύπτη του Αγίου Δημητρίου

Από τότε που ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία του κράτους και χτίστηκε ο Άγιος Δημήτριος, μέχρι την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, ο ναός υπήρξε χριστιανικός – είτε με τη λιτότητα του απλού οικίσκου πάνω στον χώρο που μαρτύρησε και τάφηκε ο άγιος, είτε με τη μεγαλοπρέπεια του επιβλητικού κτίσματος της πεντάκλιτης βασιλικής που ανεγέρθηκε αργότερα. Όπως κάθε παλιός ναός διαθέτει μεγάλη και πολύπλοκη κρύπτη, που παλιότερα αποκαλούσαν κατακόμβες. Η κρύπτη του Αγίου Δημητρίου είναι ένα τμήμα της υπόγειας πόλης.

Μετά το διάταγμα του Μεδιολάνου περί ανεξιθρησκείας, οι χριστιανοί έχτισαν, το 313, έναν οικίσκο στο σημείο που πίστευαν ότι ήταν ο τάφος του αγίου.
Το στενόμακρο θολωτό παρεκκλήσι με την ημικυκλική κόχη και το διάτρητο παράθυρο, που υπάρχει στην κρύπτη του ναού, έχει ταυτιστεί με τον οικίσκο. Πρόκειται για μια παράδοση που δημιουργήθηκε εκ των υστέρων.

Κρύπτη είναι ο υπόγειος χώρος κάτω από τον ναό, στον οποίο φυλακίστηκε και μαρτύρησε ο άγιος το 305. Επικοινωνούσε με τον ναό με μία σκάλα, που οδηγούσε στο ιερό βήμα. Μετά τις αναστηλωτικές εργασίες του 1917 το πέρασμα αποκλείστηκε.
Η κρύπτη λειτουργούσε κατά τα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά χρόνια. Κάποτε ο χώρος επιχωματώθηκε και ξεχάστηκε. Άγνωστο πότε συνέβη αυτό. Πάντως το 1714 ο Πολ Λυκάς (Paul Lucas) γράφει ότι στο υπόγειο του ναού υπήρχε ένα ακόμα κτίσμα ίδιας ομορφιάς με την υπερκείμενη βασιλική, αλλά δεν του δόθηκε άδεια να το επισκεφθεί, γιατί μέσα υπήρχαν πολλές γυναίκες που κατεργάζονταν μετάξι.

Διαβάστε περισότερα

Ο Άγιος Δημήτριος της παραλίας, η μυστική κρύπτη και οι μακεδονομάχοι

Θέα από τη θάλασσα της παραλίας και του μητροπολιτικού ναού της Θεσσαλονίκης, αφιερωμένου στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, κατά την περίοδο 1925-1930.

Όταν ο ναός του Αγίου Δημητρίου μετατράπηκε σε τζαμί, η χριστιανική κοινότητα μετέφερε τη λατρεία του αγίου στην εκκλησία της Παναγίας, που βρισκόταν στη θέση της σημερινής μητρόπολης. Η εκκλησία αφιερώθηκε και στον άγιο Δημήτριο και γιόρταζε στη μνήμη του αγίου και της Παναγίας. Όταν ο ναός των Αγίων Ασωμάτων (η Ροτόντα), μητρόπολη της Θεσσαλονίκης μέχρι το 1590, μετατράπηκε στο Χορτάτς Σουλεϊμάν τζαμί, η εκκλησία της Παναγίας και του Αγίου Δημητρίου έγινε μητρόπολη της Θεσσαλονίκης. Αφιερώθηκε επίσης και στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, καθώς αργότερα και στην αγία Θεοδώρα. Όλοι όμως την αποκαλούσαν Άγιο Δημήτριο.
Σημειωτέον ότι όλες οι αναφορές στον ναό του Αγίου Δημητρίου μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, εννοούν τον Άγιο Δημήτριο της παραλίας .

Συνεχίστε το διάβασμα

Ο μιναρές της Ροτόντας

Μετά το 1912, η Θεσσαλονίκη ήθελε να απαλλαγεί από οτιδήποτε θύμιζε το μουσουλμανικό παρελθόν της. Έγινε μάλιστα πρόταση να κατεδαφιστεί ο Λευκός Πύργος, γιατί ως γνωστόν τον είχαν φτιάξει οι Τούρκοι. Ήταν το Κανλί Κουλέ ή Πύργος του Αίματος.

Διαβάστε τη συνέχεια

Τα ψωμιά της Ροτόντας

Η Ροτόντα ενωμένη με την Καμάρα αποτελούσε μέρος ενός τεράστιου συγκροτήματος που περιλάμβανε τα ανάκτορα του Γαλέριου, το Οκτάγωνο και το Ιπποδρόμιο. Επικράτησε η άποψη ότι η Ροτόντα θα χρησίμευε ως μαυσωλείο του Γαλέριου. Η Ροτόντα ήταν ναός της παλιάς θρησκείας (του Δία ή σύμφωνα με άλλη άποψη των Καβείρων).

Ο ναός της παλιάς θρησκείας γίνεται χριστιανικός ναός
Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, αφού διέταξε τη σφαγή των εφτά χιλιάδων ανθρώπων στο Ιπποδρόμιο, αφού επιτιμήθηκε από τον Μεδιολάνου Αμβρόσιο, αφού μετάνιωσε και βαφτίστηκε χριστιανός από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ασχόλιο, μετέτρεψε τη Ροτόντα σε χριστιανικό ναό.
Ο Θεσσαλονίκης Ευστάθιος άφησε τη μαρτυρία ότι ο ναός αφιερώθηκε στους Αγίους Ασωμάτους.

Διαβάστε τη συνέχεια

Το παμπάλαιο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου που εξαφανίστηκε στην πυρκαγιά του 1890 και ο σοφός Πέτρος Ν. Παπαγεωργίου

Ο ναός του πολιούχου της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στο τετράγωνο των οδών Αγίου Δημητρίου, Σελεύκου, Κασσάνδρου, Αγίου Νικολάου.
Η οδός Αγίου Νικολάου δεν τιμά τον άγιο Νικόλαο, αλλά ένα εκκλησάκι του, που υπήρχε μέχρι το 1890 πίσω από το Κασιμιέ τζαμί (δηλαδή πίσω από τον ναό του αγίου Δημητρίου, ο οποίος επί οθωμανικής κυριαρχίας είχε μετατραπεί σε τζαμί).
Οι Σαλονικιοί έχοντας έντονα χαραγμένο στη μνήμη τους τον σφαγιασμό των εφτά χιλιάδων άμαχων στο Ιπποδρόμιο, τόσο που ακόμα και σήμερα κάποιοι λένε ότι ακούν απελπισμένες κραυγές και ποδοβολητό αλόγων, έπλασαν την παράδοση ότι το εκκλησάκι χτίστηκε από τον μετανιωμένο αυτοκράτορα Θεοδόσιο, το 390.

Στα χρόνια του Θεοδόσιου Α΄ (379-395) επιβλήθηκε ο χριστιανισμός ως επίσημη και μοναδική θρησκεία του κράτους. Η ανεξιθρησκεία πήγε περίπατο. Ο Θεοδόσιος έθεσε εκτός νόμου την παλιά θρησκεία, κυνήγησε άγρια τους οπαδούς της, δήμευσε τις περιουσίες τους, κατεδάφισε ναούς και μνημεία τους και κατάργησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Διαβάστε τη συνέχεια

Ο τουρμπές του Μουσά μπαμπά

Ο τουρμπές του Μουσά μπαμπά σε επιχρωματισμένη καρτ ποστάλ. Η λεζάντα τον αναφέρει ως ορθόδοξο μοναστήρι.

Η σημερινή πλατεία Τερψιθέας στην Άνω Πόλη ήταν άλλοτε ο περίβολος ενός τεκέ δερβίσηδων του τάγματος των μπεκτασήδων. Απομεινάρι αυτού του τεκέ είναι ο τουρμπές του Μουσά μπαμπά – ένας οκτάγωνος θολοσκέπαστος τάφος, ο μοναδικός τουρμπές που σώζεται ακέραιος στη Θεσσαλονίκη και ο ένας από τους δύο τάφους που έχουν απομείνει στην πόλη. Ο άλλος είναι στη Ροτόντα, όπου αναπαύεται ο Χορτάτζ Σουλεϊμάν εφέντης, σεΐχης και άγιος στον οποίο αποδίδονται πολλά θαύματα.
Ο δερβίσης Μουσά μπαμπά ήταν προφανώς θρησκευτικός πατέρας και φωτισμένος άνθρωπος που με την αγιοσύνη του δόξασε την πίστη του, γι’ αυτό και τάφηκε στην αυλή του μοναστηριού.

Διαβάστε περισσότερα

Τα μουσουλμανικά νεκροταφεία της παλιάς Θεσσαλονίκης

Μνήματα στο εκτός των ανατολικών τειχών μεγάλο μουσουλμανικό νεκροταφείο .

Έχουμε μιλήσει για τα νεκροταφεία στα ανατολικά τείχη. Καταλάμβαναν μια τεράστια έκταση, που άρχιζε από Γεντί Κουλέ κι έφτανε στο πάρκο της ΧΑΝΘ. Μια απέραντη περιοχή ήταν καλυμμένη με τάφους χριστιανών, μουσουλμάνων, εβραίων, ντονμέδων…

Εκτός από το μεγάλο και παμπάλαιο νεκροταφείο, έξω από τα ανατολικά τείχη, που συνόρευε με το ντονμέδικο και τα Εβραϊκά Μνήματα, στην παλιά Θεσσαλονίκη υπήρχαν και άλλα μουσουλμανικά νεκροταφεία:

Διαβάστε περισσότερα

Η Χαμιδιέ, τα σουλτανικά και το Σιντριβάνι

Το 1889 ξεκίνησε η πρώτη σχεδιασμένη επέκταση της Θεσσαλονίκης έξω από τα τείχη, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των μεγάλων αστικών κέντρων της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τότε κατεδαφίστηκε το νότιο τμήμα των ανατολικών τειχών. Στη θέση του δημιουργήθηκε η λεωφόρος Χαμιδιέ, ένας δρόμος με κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα και πολυτελή μέγαρα, τα λεγόμενα σουλτανικά.
Ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ για να στολίσει τη νέα περιοχή, δώρισε στην πόλη μια μαρμάρινη κρήνη με τρεις κρουνούς.

Σιντριβάνι

Τοποθετήθηκε εκεί που ήταν η παλιά Κασσανδρεωτική Πύλη, η Πύλη της Καλαμαριάς. (Καμία σχέση με τη σημερινή Καλαμαριά, που τότε ήταν ακατοίκητη). Η λεωφόρος Χαμιδιέ άρχιζε από τον Λευκό Πύργο, που ήταν περιοχή διασκέδασης και έντονης πολιτιστικής κίνησης, και κατέληγε στο Σιντριβάνι. Διαβάστε τη συνέχεια

Τι κοσμοπολίτικη που ήταν η πλατεία Ελευθερίας, πριν από την πυρκαγιά του 1917! – αναμνήσεις του Σταμ.Σταμ.

 

Ποιος πέρασε τα παλιά χρόνια από την Θεσσαλονίκην και δεν ενθυμείται την ιστορικήν πλατείαν της Ελευθερίας;
Ουσιαστικώς δεν ήτανε πλατεία. Ήταν ένα μεγαλύτερο άνοιγμα της μεγάλης εμπορικής οδού, της αρχιζούσης από το Διοικητήριον και καταληγούσης εις την προκυμαίαν.

Συνέχισε, γιαβρί μου