Με εφτά χρόνια διαφορά

21-4-1967 τανκς στην Πανεπιστημίου

21 Απριλίου 1967. Έχει μπει σ’ εφαρμογή το σχέδιο Προμηθεύς, που πρόβλεπε την ανάληψη της εξουσίας από τον στρατό σε περίπτωση κομμουνιστικής εξέγερσης. Τα τανκς κατεβαίνουν την Πανεπιστημίου και κατευθύνονται στην πλατεία Ομόνοιας. Θα περάσουν εφτά σκοτεινά χρόνια.

23 προς 24 Ιουλίου 1974

23 Ιουλίου 1974. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από το ίδιο σημείο απ’ όπου πέρασαν τα τανκς. Ο φωτογράφος στέκεται στην πλατεία Ομόνοιας και φωτογραφίζει προς την Πανεπιστημίου. Οι Αθηναίοι έχουν ξεχυθεί στους δρόμους και πανηγυρίζουν το τέλος της χούντας.

Advertisements

Το πουλί της χούντας, ο διαφημιστής του και η ιστορία μιας διαφημιστικής

Το έμβλημα της χούντας, ο φαντάρος μπροστά στον φοίνικα που αναγεννιέται, ήταν δημιούργημα του διορισμένου χουντικού δήμαρχου του Πειραιά Αριστείδη Σκυλίτση. Βρισκόταν παντού: σε δρόμους, σε πλατείες, σε κτίρια, σε γραφεία, σε σχολεία, σε σπιρτόκουτα, στην πόλη και στο ύπαιθρο.

Έμβλημα χούντας Πανεπιστημίου
Η πρόσοψη της Τράπεζας της Ελλάδος στην Πανεπιστημίου.

Υπήρχε κι ένας αυτοδίδακτος ζωγράφος και διαφημιστής, που ειδικευόταν στις γιγάντιες διαφημίσεις και στις τοιχογραφίες που κάλυπταν μια ολόκληρη πλευρά πολυκατοικίας.

Ο Παύλος Γκίκας, σκαρφαλωμένος σε σκαλωσιές ή αναβατόρια ζωγράφισε διαφημίσεις για την μπίρα και τα αναψυκτικά Φιξ, τη ρετσίνα Πλάκα, Διαβάστε τη συνέχεια

Η χειροκίνητη μηχανή του κιμά

η μηχανή του κιμά της γιαγιάς 1931
1931

Η χειροκίνητη μηχανή του κιμά, ίδια μ’ αυτήν κάτω αριστερά στη διαφήμιση, ήταν ένα από τα εργαλεία του νοικοκυριού που βρήκα στο σπίτι της γιαγιάς μου. Κόκκινη, μεταλλική, βαριά. Βιδωνόταν στον πάγκο της κουζίνας και, με το γύρισμα της μανιβέλας, άλεθε το κρέας «εις διάφορα χόνδρα». Όπως λέει η διαφήμιση άλεθε επίσης πουρέ, χορταρικά, φρούτα, αμύγδαλα κλπ. Η νοικοκυροσύνη της γιαγιάς μου δεν εμπιστεύτηκε ποτέ τα μύγδαλα στη μηχανή του κιμά. Τα μύγδαλα έπρεπε να κοπανηθούν στο χέρι.
Κάποιες άλλες παλιές νοικοκυρές δεν εμπιστεύονταν ούτε το κρέας στη μηχανή του κιμά. Το κρέας έπρεπε πρώτα να χτυπηθεί με το ειδικό σφυρί με τα δοντάκια για να μαλακώσει και να γίνει πλακέ. Ύστερα γινόταν κιμάς με δύο μακριά μαχαίρια, που διασταυρώνονταν με μεγάλη γρηγοράδα σχηματίζοντας μικρές τομές σε σχήμα Χ. Το θέαμα της νοικοκυράς, που χειριζόταν τα μαχαίρια με επιδεξιότητα σαμουράι, έδινε στην έκφραση «θα σε κάνω κιμά» μια πολύ τρομακτική διάσταση.

Οβομαλτίνη, τρίτη κι άγγιχτη

Έχουμε ξαναμιλήσει για την Οβομαλτίνη. Ξεχώρισα τις διαφημίσεις της, γιατί έχουν μορφή κόμικς, πράγμα πολύ πρωτότυπο για τη δεκαετία του ’30. Τα κόμικς έρχονται από το εξωτερικό, όπως άλλωστε και το προϊόν που διαφημίζουν.
Γίνεται ξεκάθαρο πως Οβομαλτίνη είναι προϊόν για παιδιά ανόρεχτα κι αδύναμα στις διαφημίσεις των τελευταίων χρόνων της δεκαετίας. Με τον Μίμη, που ήταν αδύνατος σαν μακαρόνι, έκανε το θαύμα της, γιατί είναι θρεπτική, διεγείρει την όρεξη, ευνοεί την ανάπτυξη, τονώνει τον οργανισμό και βελτιώνει τη διάθεση. Το ίδιο θαυματουργή είναι και στην περίπτωση του Τάκη. Το αδύναμο και άκεφο αγόρι στο τελευταίο καρέ έχει πάρει βάρος και είναι δυνατό, ζωηρό και ευδιάθετο, άξιο συγχαρητηρίων. Οι γονείς του παραδέχονται ότι αυτή τη δύναμη του την έδωσε η Οβομαλτίνη.

Ας πω παρεμπιπτόντως ότι μέχρι στιγμής δεν έχω βρει διαφήμιση-κόμικς της Οβομαλτίνης που να πρωταγωνιστεί κορίτσι. Μόνον τα αγόρια είχαν προβλήματα; Ή μόνον τα προβλήματα των κανακάρηδων είχαν προτεραιότητα;

Οβομαλτίνη 1938 β
1938
Οβομαλτίνη 1937 β
1937

Η Οβομαλτίνη διαφημίζεται ως προϊόν για παιδιά στα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του ’30. Στα πρώτα χρόνια, όμως, της δεκαετίας, η Οβομαλτίνη διαφημίζεται ως προϊόν για μεγάλους, που τονώνει τον οργανισμό, δίνει τέλος στις αϋπνίες, όπως στην περίπτωση της Δώρας, και εξουδετερώνει τη δυσθυμία και την υπερκόπωση.
Για το καλοκαίρι, μάλιστα, η διαφήμιση συνιστά Οβομαλτίνη εν ψυχρώ.
Και τι καινοτομία! Η παγωμένη Οβομαλτίνη φτιάχνεται σε ειδικό κύπελλο, που κλείνει με καπάκι και που ακόμα δεν έχει όνομα. Αργότερα θα ονομαστεί σέικερ.

Οβομαλτίνη 1930
1930

Χρόνια πολλά, μαντάμ Σουσού!

MadamSousou_Prosthiki.indd

Χρειάζονται συστάσεις για τη μαντάμ Σουσού; Περιττό, γιατί η μαντάμ Σουσού είναι πασίγνωστη. Αλλά κι αν χρειάζονται, εκείνη ξέρει να τις κάνει με τον δικό της μοναδικό τρόπο:
— Μαντάμ Σουσού. Σνομπαρία.

Η μαντάμ Σουσού είναι μια ηρωίδα φαινόμενο. Όχι μόνο διατηρεί τη φρεσκάδα της σε πείσμα του χρόνου, αλλά η επικαιρότητά της συνεχώς ανανεώνει το κοινό που την αγαπά.
Τρεις γενιές θαυμαστών δεν είναι μικρό πράγμα, ακόμα και για την ακατάδεχτη μαντάμ Σουσού.
Τον Απρίλη έχει τα γενέθλιά της. Φέτος γίνεται ογδόντα ενός χρόνων!

Η μαντάμ Σουσού γεννήθηκε στις σελίδες του δημοφιλούς περιοδικού Θησαυρός, από την πένα του Δημήτρη Ψαθά, τον Απρίλη του 1938. Αγαπήθηκε αμέσως. Λένε πως ο Ψαθάς εμπνεύστηκε την ηρωίδα του από τη φαντασμένη σύζυγο ενός γνωστού του δημοσιογράφου. Για δύο χρόνια ο «Βίος και πολιτεία της Μαντάμ Σουσούς» κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον και το κέφι των αναγνωστών του Θησαυρού. Τον Οκτώβρη του 1940 κυκλοφόρησε το βιβλίο «Μαντάμ Σουσού, η πυργοδέσποινα του Βούθουλα», από τις εκδόσεις Κασταλία. Εξώφυλλο και εικονογράφηση του Φωκίωνα Δημητριάδη. Η κήρυξη του Ελληνο-Ιταλικού πολέμου δεν εμπόδισε την προέλαση της αγέρωχης μαντάμ Σουσούς. Η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σ’ ένα μήνα.
Αμέσως έγινε μούσα. Ο Κώστας Μάνεσης και ο Κρέοντας Ρηγόπουλος έγραψαν τους στίχους και ο Λεό Ραπίτης τη μουσική του τραγουδιού «Μαντάμ Σουσού», που το ερμήνευσε ο Νίκος Γούναρης μαζί με τον Ρένο Τάλμα και τον Μπέμπη Βουγά και έγινε αμέσως μεγάλη επιτυχία. Αυτά δεν ήταν παρά μόνον η αρχή.
Από το περιοδικό στο βιβλίο, από το βιβλίο στην επιθεώρηση, στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση· η επιτυχία ακολουθεί τη θρυλική μαντάμ Σουσού σε κάθε της βήμα εδώ και ογδόντα χρόνια.

«Τα Βούρλα», ντοκιμαντέρ της σειράς «Στέκια», που μεταδόθηκε από την ΕΡΤ2

Την Κυριακή 31 Μαρτίου,στις 7μ.μ. η ΕΡΤ2 παρουσίασε το πρώτο επεισόδιο του τέταρτου κύκλου της σειράς Στέκια, με τίτλο «Τα Βούρλα».

Ήταν εξαιρετικό ντοκιμαντέρ. Μια πολύ σοβαρή δουλειά, που έδωσε άφθονες πληροφορίες για το τεράστιο μπορντέλο της Δραπετσώνας, που έφτιαξε ο δήμος του Πειραιά και λειτούργησε επί εξήντα χρόνια, φρουρούμενο από την αστυνομία.
Mίλησαν διάφοροι μελετητές κι ερευνητές. Συμμετείχα κι εγώ με την ιδιότητα της συγγραφέα του βιβλίου «Κάτι να μείνει από μένα-Πόρνες στα Βούρλα».

Στέκια-Βούρλα  Τέτη βιβλίο.jpg

Αγαπητικοί, πελάτες, ρεμπέτες, ουσίες, τεκέδες, νοικοκυραίοι, χωροφύλακες, πολιτικά παιχνίδια και γυναίκες χωρίς όνομα και χωρίς μέλλον.

Οι γερμανοί κατακτητές μετέτρεψαν το κτιριακό συγκρότημα των Βούρλων σε φυλακή και ως φυλακή του ελληνικού κράτους τελείωσε τις μέρες του. Δεν μπορούσε να μη γίνει λόγος για την εκπληκτική απόδραση των 27 υπόδικων πολιτικών κρατούμενων, που έσκαψαν τούνελ από το κελί 13 μέχρι το εργοστάσιο Ντεστρέ, που βρισκόταν στην απέναντι πλευρά του δρόμου.

Αξίζουν συγχαρητήρια στους ομιλητές, που ασφαλώς αφιέρωσαν αμέτρητες ώρες στην έρευνα. Συγχαρητήρια επίσης στη Μαρίνα Δανέζη και την ομάδα της, που δούλεψαν με τέτοια επιμέλεια, για να φτιάξουν το επεισόδιο, καθώς και στην ΕΡΤ2 που παρουσίασε ένα θέμα, που παραμένει ταμπού.

Βούρλα-η μάντρα κι η σκοπιά σήμερα

Σήμερα εκεί που βρίσκονταν τα Βούρλα, τα «σπίτια» και αργότερα η φυλακή, έχουν χτιστεί σύγχρονες πολυκατοικίες. Το πιθανότερο είναι ότι οι ένοικοι αγνοούν τη βαριά ιστορία των οικοπέδων. Από την κατεδαφισμένη κόλαση των Βούρλων σώζεται ένα τμήμα από την πανύψηλη μάντρα και η σκοπιά. Δεν είναι ορατή από τον δρόμο, αλλά η Μαρίνα Δανέζη την ανακάλυψε και την αποτύπωσε στο ντοκιμαντέρ.

Στην ταινία «Η Αγνή του λιμανιού» φαίνεται η πορτάρα, η σκοπιά και μέρος του τείχους.

Ευχάριστη τηλεοπτική έκπληξη η ιστορική συνέχεια των Βούρλων και ο Γιάννης Φελέκης. Γνωστός από παλιά και όχι μόνον σ’ εμένα. Πάντα ο ίδιος, με το φουλάρι και τη μηχανή με το καλάθι. Μόνον που εδώ και χρόνια, στο καλάθι δεν κάθεται πια η Αράπω, το μεγαλόσωμο μαύρο σκυλί του, που τόσο αγαπήσαμε. Ο Φελέκης φυλακίστηκε στα Βούρλα. Όπως είπε ο ίδιος, ήταν φιλοξενούμενος του Πατακού και του Παπαδόπουλου. Μαύρη χούντα!

Δείτε το ντοκιμαντέρ «Τα Βούρλα»

«Βούρλα» στην ΕΡΤ2

Περιμένουμε με πολύ ενδιαφέρον την Κυριακή 31 Μαρτίου, 19.00, που θα προβληθεί από την ΕΡΤ2 το πρώτο επεισόδιο του τέταρτου κύκλου της σειράς ΣΤΕΚΙΑ με θέμα τα Βούρλα, το τεράστιο μπορντέλο στη Δραπετσώνα, που έφτιαξε ο δήμος του Πειραιά και λειτούργησε εξήντα χρόνια. Αγαπητικοί, πελάτες, ρεμπέτες, ουσίες, τεκέδες, νοικοκυραίοι, χωροφύλακες, πολιτικά παιχνίδια και γυναίκες χωρίς όνομα και χωρίς μέλλον. Για όλα αυτά και άλλα θα μιλήσουν ερευνητές του θέματος και ανάμεσά τους κι εγώ, με την ιδιότητα της συγγραφέα του βιβλίου «Κάτι να μείνει από μένα – Πόρνες στα Βούρλα».
Μην το χάσετε!

Σάββατο 25 Μαρτίου του 1933, η μέρα που κυμάτισε για πρώτη φορά στην Ελλάδα η σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό

 

Στις 8.30 το πρωί της 25ης Μαρτίου 1933, (άραγε τυχαία η επιλογή της ημερομηνίας;) συγκεντρώθηκαν στη γερμανική πρεσβεία τα 200 μέλη της γερμανικής παροικίας της Αθήνας, για να πάρουν μέρος στην τελετή έπαρσης της καινούργιας σημαίας. Ο αρχηγός της ναζιστικής αποστολής, που ήρθε γι’ αυτό τον σκοπό από τη Γερμανία, παρέδωσε στον πρεσβευτή την παλιά αυτοκρατορική σημαία, καθώς και την καινούργια με τον αγκυλωτό σταυρό. Οι δύο αυτές σημαίες, σύμφωνα με διάταγμα του νέου καγκελάριου, του Χίτλερ, θα αντικαθιστούσαν προσωρινά την παλιά δημοκρατική, μέχρι να αποφασιστεί ποια από τις δύο θα καθιερωνόταν ως εθνική σημαία. Ο πρεσβευτής Άιζενλορ ανάρτησε και τις δύο στον εξώστη του μεγάρου, ενώ οι συγκεντρωμένοι επευφημούσαν ζωηρά και έψαλλαν τον γερμανικό εθνικό ύμνο.


Τη νύχτα 24 προς 25 Μαρτίου 1933 βγήκαν οι κομμουνιστές και έγραψαν με κόκκινη μπογιά συνθήματα «Κάτω ο πόλεμος» Διαβάστε τη συνέχεια

Ο μπακαλιάρος και η παρέα του

Μπακαλιάρος ήταν το παρατσούκλι που κόλλησαν στον Μεταξά, όταν το ’σκασε στην Ιταλία, κρυμμένος σ’ ένα νορβηγικό φορτηγό, που μετέφερε μπακαλιάρους. Αυτό το έχουμε ξαναπεί. Αργότερα που έγινε εθνικός κυβερνήτης, έστελνε αξιωματούχους του στη Γερμανία για ειδική εκπαίδευση στην γκεστάπο (μάλιστα, στη γκεστάπο!) και ο ίδιος προσωπικώς δεξιώθηκε τον Γκέμπελς και τις δύο φορές που αυτό το απόπλυμα ήρθε στον τόπο μας. Και αυτό το έχουμε ξαναπεί.

Μεταξάς Γκέμπελς και Κοτζιάς-Σεπτ 36
Σεπτέμβριος 1936.

Αυτό που δεν έχουμε ξαναπεί αφορά τη χαμογελαστή συντροφιά της παραπάνω φωτογραφίας. Δεξιά είναι ο Μεταξάς και δίπλα του το ζεύγος Γκέμπελς. Ο ψηλός, πίσω, με το μουστάκι και το φριζέ μαλλί είναι ο Κώστας Κοτζιάς, υπουργός Διοικήσεως Πρωτευούσης επί δικτατορίας Μεταξά. Πριν καταλάβει αυτό το αξίωμα, είχε χρηματίσει δήμαρχος Αθηναίων.
Ο Κοτζιάς ήταν φιλοβασιλικός, αντικομμουνιστής, υπήρξε θαυμαστής του φασισμού,  υποστηρικτής του ναζισμού, είχε αναπτύξει προσωπικές σχέσεις με εθνικοσοσιαλιστές και συνδεόταν δια προσωπικής φιλίας με τον Γκέμπελς. Την περίοδο της μαύρης Κατοχής την πέρασε στην Αμερική.
«Χαίρε που στρίψανε με ζούλα και πήγανε στην Αμερική» ♫ που λέει και το τραγούδι για τη φυλακή της Παλιάς Στρατώνας. Το θυμήθηκα παρεμπιπτόντως, η Παλιά Στρατώνα δεν έχει σχέση με το θέμα μας.

Μετά την Απελευθέρωση, ο Κοτζιάς επέστρεψε. Εκλέχτηκε βουλευτής και ξαναβγήκε δήμαρχος, αλλά πέθανε ξαφνικά λίγους μήνες μετά, το 1951. Από τότε και επί 26 χρόνια, η Αθήνα τον τιμούσε έχοντας δώσει το όνομά του στην κεντρική πλατεία, η οποία από το 1977 έχει μετονομαστεί σε πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

Μπακαλιάρος σκορδαλιά. Ναι, αλλά ο σωστός!

Μπακαλιάρος σκορδαλιά 1953
1953

Είναι γνωστή η ασυνεννοησία Αθηναίων και Σαλονικιών σχετικά με τη σωστή ονομασία των πιτόγυρων, των σάντουιτς και των τυριών. Όσοι νομίζουν ότι το σουβλάκι είναι μονοσήμαντη έννοια είναι μακριά νυχτωμένοι.
Σε πανελλαδικό επίπεδο, διαφωνίες έχουν παρατηρηθεί γύρω από το θέμα «μουσακάς», αν θα είναι με μελιτζάνες και κολοκύθια ή μόνον με μελιτζάνες και αν θα μπει στρώση πατάτας. Οι διαφωνίες αυτές αφορούν τον τρόπο παρασκευής, δεν έχουν μεγάλη ένταση και οι λογομαχίες, κατά κανόνα, λήγουν ειρηνικά.
Η σκορδαλιά είναι ένα ζήτημα που θα μπορούσε να δημιουργήσει αναταράξεις, αλλά το συγκεκριμένο έδεσμα έχει πάψει στην εποχή μας να είναι όσο δημοφιλές ήταν παλιότερα, λόγω περιορισμένης ανοχής στην έντονη μυρωδιά του σκόρδου.
Παραδοσιακά η σκορδαλιά βρίσκεται στο ελληνικό τραπέζι την 25η Μαρτίου, όταν η χριστιανοσύνη γιορτάζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και ο ελληνισμός την έναρξη της Επανάστασης του 1821, και συνοδεύει τον τηγανιτό μπακαλιάρο. Το πατροπαράδοτο έθιμο θέλει μπακαλιάρο σκορδαλιά και την Κυριακή των Βαΐων, όπως προτρέπει η διπλανή καταχώριση.
Η σκορδαλιά με καρύδι είναι εκλεκτό έδεσμα, το οποίο καταναλώνεται με φειδώ, και σ’ αυτό συμφωνούν όλοι. Οι διαφωνίες προκύπτουν γύρω από το αν η σωστή σκορδαλιά φτιάχνεται με ψωμί ή με πατάτα. Και οι δύο εκδοχές έχουν τους φανατικούς υποστηρικτές τους.
Αν η σκορδαλιά με πατάτα θα είναι απλή σκορδαλιά ή αλιάδα καθορίζεται από την ποσότητα του σκόρδου. Η αλιάδα, ως γνωστόν, είναι πύραυλος. Η κεφαλονίτικη αλιάδα θέλει αμέτρητα σκόρδα και πολύ κοπάνημα στο γουδί.
Όσο για τον μπακαλιάρο, είτε είναι φιλέτο είτε είναι κροκέτες, τρώγεται ευχάριστα, φτάνει να έχει ξαλμυριστεί σωστά και να είναι τραγανός, πράγμα που επιτυγχάνεται με προσθήκη μαγιάς στο κουρκούτι.

Η πελάδα του Μπριόλα
Κάποιοι Αθηναίοι καλοφαγάδες έλεγαν ότι την καλύτερη σκορδαλιά την έφτιαχνε μια ταβέρνα στο Παγκράτι, η «Πελάδα του Μπριόλα». Διαβάστε τη συνέχεια