Τη δροσιά του να ’χεις!

Η βρύση Ικί Λουλέ τζαμί με το μεγάλο πλατάνι της βρισκόταν στη συμβολή των σημερινών οδών Ολύμπου και υπουργού Φιλίππου Δραγούμη. Εκεί ήταν και το Ικί Λουλέ τζαμί.

Οι μουσουλμάνοι σέβονταν πολύ το θείο δώρο του νερού κι έχτιζαν βρύσες για συγχώριο, για να δροσίζονται οι διαβάτες και να εύχονται για την ψυχή του δωρητή ή εκείνου στον οποίο ήταν αφιερωμένη η βρύση. Τα ονόματά τους αναφέρονταν στο χρονόγραμμα.

Η κρήνη της Ναμικά Χανούμ ή Κόκκινη Βρύση, λόγω των κατακόκκινων τούβλων της, σώζεται στην οδό Ακροπόλεως. Το χρονόγραμμα γράφει: «Αυτή είναι η βρύση της μακαρίτισσας Ναμικά Χανούμ, εγγονής του μουφτή Ιμπραήμ μπέη. [Πείτε] μια προσευχή για την ψυχή της. Έτος 1328», δηλαδή έτος 1910.

Σε κάθε πολυσύχναστο δρόμο, σε σταυροδρόμια, σε γειτονιές, δίπλα σε τζαμιά, μεντρεσέδες, ιμαρέτ, τουρμπέδες και τεκέδες της Θεσσαλονίκης υπήρχε και μία κρήνη με τρεχούμενο καθαρό νερό. Ξεδίψαγαν οι περαστικοί και έπαιρναν νερό τα νοικοκυριά.

Αριστερά: Βρύση κοντά στον τουρμπέ του Μουσά μπαμπά. Δεξιά: Βρύση μπροστά από τον τουρμπέ του Τσενέντ μπαμπά, στη συμβολή Κασσάνδρου και Προφήτη Ηλία, στη συνοικία Εσκί Σεράι.

Το μεγάλο τούρκικο νεκροταφείο έξω από τα ανατολικά τείχη. Ο Λευκός Πύργος εικονίζεται με το περιτοίχισμα και τον κώνο στον οποίο απέληγε η δεύτερη σειρά επάλξεων. Η βρύση διακρίνεται κάτω από το κυπαρίσσι.

Η κρήνη Χορχόρ-σου, στη γωνία Ολυμπιάδος και Κασσάνδρου, ήταν σημαντικό κέντρο διανομής νερού και πίσω της υπήρχε μεγάλη δεξαμενή. Τραγική ειρωνεία, γιατί από το σπίτι της φωτογραφίας ξεκίνησε η μεγάλη πυρκαγιά του 1917.

Σήμερα σώζονται δεκατέσσερις κρήνες στην Άνω Πόλη. Σώζεται επίσης μία στη Ξηροκρήνη, πίσω από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό, αλλά δεν είναι επισκέψιμη γιατί βρίσκεται σε ακάλυπτο πολυκατοικιών, καθώς και μία τσιμεντωμένη στην Πυλαία.

Η Ξηροκρήνη, που έδωσε το όνομά της στον προσφυγικό συνοικισμό Ξηροκρήνη, σε αυτόχρωμη φωτογραφία του 1910.

Ελάχιστος αριθμός μπροστά στον αριθμό των κρηνών που δρόσιζαν την πόλη και που χάθηκαν κατά την ιστορική πορεία από τις πυρκαγιές, τις ανοικοδομήσεις, τον εκσυγχρονισμό.
Καθώς δεν σκέφτηκε κανείς να τις καταγράψει, δεν θα γνωρίζαμε τίποτα για την ύπαρξή τους, αλλά χάρη στην ευκολία του διαδικτύου, στις ψηφιακές δημοπρασίες καρτ ποστάλ, στις αναρτήσεις συλλεκτών και στις ταυτοποιήσεις ερευνητών έχουμε δει σε παλιές φωτογραφίες μερικές από τις οριστικά χαμένες κρήνες κι έχουμε μερικές πληροφορίες γι’ αυτές.

Το χτίσιμο μιας βρύσης ήταν ιερή πράξη για τους μουσουλμάνους. Ήταν η βαθιά και σεβάσμια ανάμνηση του ο Αλ Χουσεΐν και των οπαδών του, που αποκλεισμένοι στα υψώματα του Κερμπελά πέθαναν από τη δίψα. Αυτούς μνημόνευαν οι δερβίσηδες στους σεμπίλ χανέδες, όταν πρόσφεραν νερό στους περαστικούς μουρμουρίζοντας «για τις ψυχές των μαρτύρων που πέθαναν από δίψα στην έρημο του Κερμπελά».

Οι σεμπίλ χανέδες ήταν δωρεές πλούσιων μουσουλμάνων. Ήταν κιόσκια με καγκελόφρακτα ανοίγματα, απ’ όπου οι σεμπιλτζήδες δερβίσηδες πρόσφεραν στους διψασμένους περαστικούς κούπες γεμάτες δροσερό νερό και ολόγλυκα σερμπέτια. Οι σεμπίλ χανέδες βρίσκονταν συνήθως στις εισόδους των τζαμιών και σε πολυσύχναστους δρόμους.

Βρύση στην Αποστόλου Παύλου με Αθηνάς. Πιο κάτω, μεταξύ Αθηνάς και Ολυμπιάδος, εκεί που είναι σήμερα το 3ο Γυμνάσιο-Λύκειο, βρισκόταν το τζαμί του Νουμάν πασά, το οποίο είχε επίσης κρήνη.

Πολλές φορές γύρω από τις βρύσες σχηματίζονταν πλατώματα. Με τα σκιερά τους δέντρα, το δροσερό νερό, τα καφενεία και τα μικρομάγαζα ήταν τόποι αναψυχής για τους γείτονες και τους περαστικούς, όπως στην παραπάνω φωτογραφία. Απέναντι από τη βρύση είναι ένα καφενείο και οι άνθρωποι στέκονται στη μέση του δρόμου. Στη σημερινή εποχή δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς τόσο ήσυχες σκηνές μέσα στην πόλη. Τότε την κίνηση του δρόμου δημιουργούσαν οι πουλητάδες με τα γαϊδουράκια τους, τα κάρα, τα άλογα, οι περαστικοί. Στη μέση του δρόμου έβλεπες κότες να κόβουν βόλτες και σκυλιά ξαπλωμένα.
Καμιά φορά όμως οι δρόμοι της Άνω Πόλης γίνονταν καρμανιόλα· όταν κατέβαινε άμαξα με μεγάλη ταχύτητα και ο αμαξάς δεν μπορούσε να φρενάρει. Τότε χτύπαγε μανιασμένα το καμπανάκι και αυτό σήμαινε ότι οι πεζοί έπρεπε να έχουν γρήγορα αντανακλαστικά και να εξαφανιστούν απ’ το οδόστρωμα.

Η βρύση του Μουράτ στην Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου στο Τσινάρι. Αριστερά λεπτομέρεια από παλιά φωτογραφία. Στο μέσον όπως σώζεται σήμερα (συντηρημένη, αλλά χωρίς το χρονόγραμμά της). Δεξιά λεπτομέρεια της λεκάνης της με ελληνικά χαράγματα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s