Δύο ζαχαροπλαστεία πολυτελείας, ένας ζαχαροπλάστης που δεν το ’βαζε κάτω και δυο χιλιάδες πιτσιρίκια

Είχαμε μιλήσει παλιότερα για το ζαχαροπλαστείο Δεσποτικό, που άνοιξε προπολεμικά ο Αντώνης Ακζιώτης στην οδό Μέρλιν στο Κολωνάκι, για τον άσχημο ρόλο του εκδότη Σαλίβερου, που του το άρπαξε μέσα απ’ τα χέρια, και για τον επίσης άσχημο ρόλο του Σπύρου Μελά, που παρασκηνιακά σιγοντάριζε το αφεντικό του. Το άρθρο μπορείτε να το διαβάσετε ΕΔΩ. Επανερχόμαστε βάζοντας στο σκηνικό τον Τσελεμεντέ, την εξωφρενική απόφαση της κυβέρνησης Τσαλδάρη για υποχρεωτική κατανάλωση σταφιδόψωμου και μια φιλανθρωπία που σταμάτησε την κυκλοφορία στο κέντρο της Αθήνας.

Η οδός Μέρλιν τη δεκαετία του ’30, όταν επί Κοτζιά γίνονταν έργα οδοποιίας. (Φωτογραφία από το αρχείο του ΕΛΙΑ)

Το 1932 ο Ακζιώτης είχε την ιδέα να ιδρύσει σχολή μέσα στο ζαχαροπλαστείο Δεσποτικό και να παραδίδει μαθήματα μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής. Η ιδέα του ήταν πρωτότυπη και τα μαθήματα είχαν μεγάλη επιτυχία. Τα παρακολούθησαν «περισσότεραι των χιλίων ατθίδων» – δεσποινίδες και κυρίες πλούσιων οικογενειών, που ήθελαν να βελτιώσουν τις γνώσεις τους και κρατούσαν σημειώσεις. Τα μαθήματα έμοιαζαν πιο πολύ με κοσμικές συγκεντρώσεις και όταν μάλιστα επρόκειτο να παρευρεθούν δημοσιογράφοι, η τουαλέτα και το παρφέν πήγαινε σύννεφο.

Φεβρουάριος 1932

Για να ενισχύσει την κατανάλωση της σταφίδας, που η μη εξαγωγή της στο εξωτερικό είχε στοιχίσει στους παραγωγούς, ο Ακζιώτης δημιούργησε μια σειρά από καινούργιες συνταγές: σταφιδόψωμα, λικέρ σταφίδας, διάφορα γλυκά με σταφίδα κι ανάμεσά τους το «ιαπωνικό φοντάν». Αφιέρωσε ξεχωριστό μάθημα για να τις παρουσιάσει στο κοινό, και προσκάλεσε πολιτικές προσωπικότητες ή καλύτερα τις συζύγους πολιτικών προσωπικοτήτων, καθώς και τον Αυτόνομο Σταφιδικό Οργανισμό. Οι σύζυγοι των προσωπικοτήτων ανταποκρίθηκαν, ανάμεσά τους και η Έλενα Βενιζέλου. Όμως ο Σταφιδικός Οργανισμός δεν έστειλε κανέναν εκπρόσωπο και η αδιαφορία του σχολιάστηκε αρνητικά. Πόσο μάλλον που το σταφιδικό πρόβλημα διογκωνόταν και σ’ ένα χρόνο η κυβέρνηση Τσαλδάρη, σε μια προσπάθεια να το λύσει, θα έκανε την κατανάλωση του σταφιδόψωμου υποχρεωτική.

Ελληνικό Μέλλον, 5-1-1933

Παρένθεση: Για κάθε οκά ψωμί που αγόραζε κανείς από τον φούρνο, αγόραζε υποχρεωτικά και μία ποσότητα σταφιδόψωμο που της αναλογούσε. Τη σταφίδα πουλούσε ο Αυτόνομος Σταφιδικός Οργανισμός.
«Η σταφίς αύτη, προ της διανομής, καθαρίζεται και πλύνεται εις τον εν Πειραιεί εργοστάσιον του ΑΣΟ δια τελειοτάτων μηχανημάτων, ελέγχεται δε ώστε να μην υπάρχει το παραμικρό πετραδάκι ή άλλο αντικείμενο και κατόπιν δι’ ειδικής υπηρεσίας διανέμεται εις τους φούρνους», δήλωσε ένας από τους διευθυντές του ΑΣΟ.
Από λόγια άλλο τίποτα! Η σταφίδα ήταν άχρηστη και η κυβέρνηση την ξεφορτωνόταν με το αζημίωτο. Σταφιδόλασπη την αποκαλούσε ο Ριζοσπάστης. Η καλή σταφίδα πήγαινε στις αποθήκες για το παρακράτημα.

Ριζοσπάστης, 5-1-1933

Η Αγορανομία με τη βοήθεια της αστυνομίας έλεγχε τους φούρνους για την αυστηρή εφαρμογή του σταφιδόψωμου και οι αντιρρησίες αρτοποιοί συλλαμβάνονταν.

Ελληνικό Μέλλον, 15-1-1933

Η εφαρμογή του σταφιδόψωμου ούτε λαμπρά επιτυχία ήταν ούτε έγινε δεκτή ενθουσιωδώς από τον λαόν. Οι εφημερίδες, όμως, έγραφαν τα δικά τους και στόλιζαν τα άρθρα με φωτογραφίες φαντάρων και παιδιών με σταφιδόψωμα στα χέρια.

Κλείνει η παρένθεση και επιστρέφουμε στο ζαχαροπλαστείο.

Το Δεσποτικό ήταν σε ανοδική πορεία, η φήμη και η πελατεία του συνεχώς μεγάλωναν. Ο εκδότης Μιχάλης Σαλίβερος, που δάνειζε στον Ακζιώτη χρήματα με τόκο, αποφάσισε να επεκτείνει τις επιχειρήσεις του. Έβαλε στο χέρι το ζαχαροπλαστείο κι εξωπέταξε τον Ακζιώτη. Αυτό πρέπει να έγινε στα μέσα του 1932.

Ο Ακζιώτης μπορεί να είπε τον δεσπότη Παναγιώτη, αλλά δεν το ’βαλε κάτω. Άνοιξε καινούργιο ζαχαροπλαστείο, το Πατριαρχικό, στην οδό Πατησίων 49. Πήρε την πελατεία του παλιού του ζαχαροπλαστείου και συνέχισε τα μαθήματα μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής.

Ο Αντώνης Ακζιώτης στο μάθημα ζαχαροπλαστικής του Πατριαρχικού, Ιανουάριος 1933.

Ο Ακζιώτης, κρίνοντας από τις περιγραφές, πρέπει να ήταν ένας τύπος σαν τον σύγχρονο ομότεχνο και συνονόματό του, τον Αντώνη Μαμαλάκη. Πρόσχαρος και γνώστης. Το κακό με τους δημοσιογράφους, που παρευρίσκονταν στα μαθήματα, ήταν ότι δεν είχαν ιδέα από το αντικείμενο και αντί να καταγράψουν καμία ενδιαφέρουσα συνταγή, όπως το γλυκό μανταρίνι γεμιστό στον φούρνο, χάζευαν τα «ροδαλά κοριτσόπουλα», δηλαδή τις βοηθούς του Ακζιώτη, κι έγραφαν σεξιστικές κρυάδες του τύπου: «Μέσα σ’ ένα ζαχαροπλαστείο ένα ωραίο κορίτσι δεν είναι πειρασμός όσο κι ένα γλυκό;»

Το «υπό νέαν διεύθυνσιν» Δεσποτικό κινδύνεψε χωρίς τον Ακζιώτη. Ανέλαβε να το διαφημίσει ο Σπύρος Μελάς μέσα από τις εφημερίδες Ελεύθερο Βήμα και Αθηναϊκά Νέα, όπου αρθρογραφούσε, αυτοδιαφημιζόταν και κατακεραύνωνε όσους δεν χώνευε. Η σύνδεση μεταξύ Μελά και Δεσποτικού δεν ήταν ορατή, μέχρι που κάποιος ξεμπρόστιασε την ιστορία με το δάνειο, μην παραλείποντας να παρομοιάσει τον Μελά με τον βυζαντινό Πτωχοπρόδρομο και να αναφέρει ότι ο Σαλίβερος εκτός από καινούργιος ιδιοκτήτης του διαφημιζόμενου ζαχαροπλαστείου, ήταν επίσης και ιδιοκτήτης του περιοδικού Ιδέα, το οποίο διεύθυνε ο Μελάς. Η… ανιδιοτέλεια του Μελά δημιούργησε κακές εντυπώσεις. Επιπλέον, η αδικία που είχε γίνει στον Ακζιώτη ήταν ολοφάνερη.

Ενώ ο Ακζιώτης συνέχιζε με επιτυχία τα μαθήματα στο Πατριαρχικό, ο Σαλίβερος αποφάσισε να πατήσει πάνω στα χνάρια του. Η νέα διεύθυνση του Δεσποτικού ανακοίνωσε ότι ιδρύει εντός του ζαχαροπλαστείου σχολή Οικιακής Μαγειρικής και Ζαχαροπλαστικής και ανέθεσε την οργάνωση της σχολής στον Νικόλαο Τσελεμεντέ, που ήταν πολύ γνωστός λόγω του οδηγού μαγειρικής. Στο πράγμα δόθηκε δημοσιότητα.

Ιανουάριος 1933

Ο Τσελεμεντές έστειλε προσωπική επιστολή στις εφημερίδες για να προσκαλέσει συντάκτες στα εγκαίνια των μαθημάτων, λέγοντας μάλιστα ότι είναι πρωτότυπα. Οι εφημερίδες έστειλαν συντάκτες, αλλά έγραψαν ότι τα μαθήματα δεν είναι πρωτότυπα, γιατί ο Ακζιώτης τα είχε ξεκινήσει έναν χρόνο πριν. Τα εγκαίνια της σχολής του Τσελεμεντέ έγιναν στις αρχές Φεβρουαρίου του 1933.

Φεβρουάριος 1933

Το Δεσποτικό ακολουθούσε κατά πόδι τις ιδέες του Ακζιώτη, που ήταν άνθρωπος δραστήριος και γνώριζε καλά τη δουλειά του.  Έδινε δώρο καλλιτεχνικά βάζα στους πελάτες του Πατριαρχικού ο Ακζιώτης; Από κοντά και το Δεσποτικό άρχισε να προσφέρει «εξαιρετικά βάζα σε απεριόριστη ποικιλία».

Δεκέμβριος 1933

Την ημέρα της γιορτής του, το 1934, ο Ακζιώτης εντυπωσίασε με μία αξέχαστη χειρονομία. Γέμισε 2.000 κουτιά με γλυκά και κάλεσε όλα τα φτωχά παιδιά της Αθήνας, για να τα κεράσει.

16-1-1934

Στις 3.30 το απόγευμα, μία στρατιά από δύο χιλιάδες και πλέον παιδιά, γεμάτα λαχτάρα, τοποθετημένα σε τετράδες, με τη φροντίδα της αστυνομίας, ξεκινούσε από το Μουσείο κι έφτανε μέχρι τα Χαφτεία. Τα συνόδευαν δάσκαλοι και δασκάλες των σχολείων τους, παπάδες των ενοριών, μανάδες, πατεράδες… Η συγκοινωνία είχε διακοπεί.

Τα παιδιά έφταναν στην πόρτα του ζαχαροπλαστείου, ενός παράδεισου απαγορευμένου για τη φτώχεια, όπου ο Ακζιώτης και οι βοηθοί του έδιναν στο κάθε παιδί από ένα κουτί με γλυκά κι από ένα γλυκό στο στόμα. Πανζουρλισμός! Τα παιδιά γλυκαμένα κι ευτυχισμένα, έσφιγγαν με τα χέρια τους στο στήθος τους το κουτί, που ήταν όλο δικό τους, σαν έναν ανέλπιστο θησαυρό.

Ο Ακζιώτης διόρισε 60 σημαιοφόρους, –ένα παιδί από κάθε ενορία– τους έδωσε λάβαρα του Πατριαρχικού, φρόντισε να μοιράσει χύμα σοκολάτες και κουραμπιέδες σε όσα παιδιά δεν πρόφτασαν να πάρουν κουτί και όλο αυτό το χαρούμενο πλήθος, μαζί με τον αρχιεπίσκοπο, τον δήμαρχο Αθηναίων, τον υπουργό Πρόνοιας και τον ακαδημαϊκό Παύλο Νιρβάνα, ξεκίνησε μία πορεία μέχρι το Σύνταγμα. Στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη ο Ακζιώτης έκανε μια συγκινητική ομιλία προς τα παιδιά «με όλην την αγαθότητα του πρώην βιοπαλαιστού, που ξεύρει και την εργασίαν του να κάνει, αλλά και να σκορπίζει το καλό».

Την άλλη μέρα, στις 18 Ιανουαρίου, ο Παύλος Νιρβάνας έγραφε στη στήλη του, στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας Εστία:
«Γλυκαίνετε, όσον μπορείτε, την ζωήν των παιδιών. Αυτήν την μεγάλη υποχρέωσιν, που τόσον ολίγον την αισθανόμεθα όλοι μας, την αισθάνθηκε και την επραγματοποίησε, με τον πλέον συμπαθητικόν τρόπον, ένας απλοϊκός άνθρωπος, που υπήρξε και αυτός ένα φτωχόπαιδο και που, όταν με την εργασίαν του και την τιμιότητά του, ενίκησε την ζωήν, δεν εξέχασε την πίκραν την δυστυχίας των μικρών του χρόνων και θέλησε να την γλυκάνει, έστω και μια στιγμή, στους μικρούς σημερινούς αδελφούς του».

Ο Σαλίβερος τέτοιες ευαισθησίες δεν είχε. Άνοιξε δεύτερο Δεσποτικόν στην Καραγεώργη Σερβίας 14. Ο Τσελεμεντές είχε την εποπτεία της παρασκευής των γλυκών ή τουλάχιστον έτσι διαφημιζόταν. Άλλωστε και στη σχολή τα μαθήματα δεν τα έκανε ο Τσελεμεντές· είχε παραδώσει τα σκήπτρα σε άλλους δασκάλους και ασκούσε την επίβλεψη. Το όνομα του Τσελεμεντέ ήταν πασίγνωστο και ο Σαλίβερος πλήρωνε για να το χρησιμοποιεί.

Δεκέμβριος 1934.

Ο Τσελεμεντές, από την άλλη, είχε ανοίξει Οίκο Τσελεμεντέ στα δύο καταστήματα του Δεσποτικού και δάνειζε το όνομά του επί πληρωμή, υπογράφοντας διάφορες συνταγές, όπως για παράδειγμα στις διαφημίσεις της βιομηχανίας σταφίδας των αδελφών Μιχαηλίδη, που δημοσιεύονταν στις εφημερίδες.

Συνταγή για σταφιδόψωμο με την υπογραφή του Νικόλαου Τσελεμεντέ, από διαφήμιση της εταιρείας των αδελφών Μιχαηλίδη, Μάρτιος 1937. Το σκίτσο του Τσελεμεντέ είναι του Φωκίωνα Δημητριάδη.


Για την ιστορία, ας αναφέρουμε ότι το κατάστημα του Κολωνακίου έκλεισε και από το 1937 το Δεσποτικόν στεγαζόταν μόνο στο κατάστημα της Καραγεώργη Σερβίας. Μια μικρή ανακοίνωση στις εφημερίδες τον Δεκέμβριο του 1937 γνωστοποιούσε ότι συνέχιζε τις εργασίες του ανακαινισμένο πλήρως.

Το 1939 ανακοινώθηκε ότι λειτουργούσε με νέα διεύθυνση. Η ποικιλία των εκλεκτών γλυκών περιορίστηκε. Λόγω του πολέμου η ζάχαρη είχε γίνει δυσεύρετη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s