Η κρύπτη του Αγίου Δημητρίου

Από τότε που ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία του κράτους και χτίστηκε ο Άγιος Δημήτριος, μέχρι την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, ο ναός υπήρξε χριστιανικός – είτε με τη λιτότητα του απλού οικίσκου πάνω στον χώρο που μαρτύρησε και τάφηκε ο άγιος, είτε με τη μεγαλοπρέπεια του επιβλητικού κτίσματος της πεντάκλιτης βασιλικής που ανεγέρθηκε αργότερα. Όπως κάθε παλιός ναός διαθέτει μεγάλη και πολύπλοκη κρύπτη, που παλιότερα αποκαλούσαν κατακόμβες. Η κρύπτη του Αγίου Δημητρίου είναι ένα τμήμα της υπόγειας πόλης.

Μετά το διάταγμα του Μεδιολάνου περί ανεξιθρησκείας, οι χριστιανοί έχτισαν, το 313, έναν οικίσκο στο σημείο που πίστευαν ότι ήταν ο τάφος του αγίου.
Το στενόμακρο θολωτό παρεκκλήσι με την ημικυκλική κόχη και το διάτρητο παράθυρο, που υπάρχει στην κρύπτη του ναού, έχει ταυτιστεί με τον οικίσκο. Πρόκειται για μια παράδοση που δημιουργήθηκε εκ των υστέρων.

Κρύπτη είναι ο υπόγειος χώρος κάτω από τον ναό, στον οποίο φυλακίστηκε και μαρτύρησε ο άγιος το 305. Επικοινωνούσε με τον ναό με μία σκάλα, που οδηγούσε στο ιερό βήμα. Μετά τις αναστηλωτικές εργασίες του 1917 το πέρασμα αποκλείστηκε.
Η κρύπτη λειτουργούσε κατά τα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά χρόνια. Κάποτε ο χώρος επιχωματώθηκε και ξεχάστηκε. Άγνωστο πότε συνέβη αυτό. Πάντως το 1714 ο Πολ Λυκάς (Paul Lucas) γράφει ότι στο υπόγειο του ναού υπήρχε ένα ακόμα κτίσμα ίδιας ομορφιάς με την υπερκείμενη βασιλική, αλλά δεν του δόθηκε άδεια να το επισκεφθεί, γιατί μέσα υπήρχαν πολλές γυναίκες που κατεργάζονταν μετάξι.

Αμέσως μετά το μαρτύριο του αγίου, και για τον κίνδυνο βεβήλωσης, οι χριστιανοί έριξαν το ιερό λείψανο στο πηγάδι που υπάρχει μέσα στον ναό. Το πηγάδι ήταν ο πρώτος τάφος του αγίου. Όταν ελευθερώθηκε η χριστιανική λατρεία, το ιερό λείψανο μεταφέρθηκε στην κρύπτη.
Το κιβώριο της κρύπτης, είναι έργο της βυζαντινής εποχής. Στις δεξαμενές μεταφερόταν με αγωγούς το θαυματουργό μύρο και το αγίασμα.

Σήμερα τα ιερά λείψανα στεγάζονται σε αργυρό κιβώριο σε ιδιαίτερο σημείο του ναού.

Στις 29 Μαρτίου 1430 η Θεσσαλονίκη έπεσε στα χέρια των Τούρκων και λεηλατήθηκε επί τρεις μέρες. Την τέταρτη μέρα ο σουλτάνος μπήκε στην πόλη και πήγε στην Παναγία την Αχειροποίητο. Σε έναν από τους κίονες αναγράφτηκε η χρονολογία της κατάκτησης.

Το ταρίχ του Μουράτ στην Αχειροποίητο:

Ο σουλτάνος Μουράτ Χαν πήρε τη Θεσσαλονίκη το 833.

833 έτος Εγίρας, 1430 με το χριστιανικό ημερολόγιο.

Η Αχειροποίητος μετατράπηκε στο Εσκί Τζουμά τζαμί. Στη συνέχεια ο πολυχρονεμένος επισκέφθηκε τον ναό του Αγίου Δημητρίου κι αφού θυσίασε ένα κριάρι, διέταξε να παραμείνει στα χέρια των χριστιανών, φυσικά με το αζημίωτο. Ο ναός παρέμεινε στα χέρια των χριστιανών για έξι δεκαετίες. Επί Βαγιαζίτ Β’ έγινε τζαμί – το τζαμί Ντεζρί Κασίμ-πασά ή Κασιμιέ τζαμί.

Το ταρίχ του Βαγιαζίτ Β’ στον Άγιο Δημήτριο:

Ο σουλτάν Βαγιαζίτ ο νικητής παρέδωκεν εις στους πιστούς τον οίκον τούτον του Θεού. Μνημονεύετε καθ’ εκάστην τον Μέγαν Θεόν. Ταπεινωθήτε και προσεύχεσθε, διότι ο Θεός αγαπά την προσευχήν.
Έτος 898

Σήμερα το ταρίχ φυλάσσεται στον μουσειακό χώρο του ναού, απ’ όπου και η μετάφραση.

Ο Άγιος Δημήτριος πριν από το 1917.

Ο Άγιος Δημήτριος μετά την καταστροφή.

Στη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 ο Άγιος Δημήτριος καταστράφηκε. Τότε υποχώρησε το δάπεδο και αποκαλύφθηκε η κρύπτη.

Η αναστήλωση και αποκατάσταση του μνημείου έγιναν από τον Γεώργιο Σωτηρίου, αριστερά, τον Αριστοτέλη Ζάχο, δεξιά, (προτομή του υπάρχει μέσα στον χώρο του ναού) και τον Λορέντζο Θανόπουλο. Οι εργασίες άρχισαν αμέσως μετά την καταστροφή και κράτησαν τριάντα χρόνια, με διακοπή οκτώ χρόνων, μεταξύ 1938 και 1946.

Ο ναός παραδόθηκε στους πιστούς το 1949, την ημέρα της γιορτής του αγίου.

Ο Άγιος Δημήτριος μετά την αποκατάσταση. Στον αύλειο χώρο η μαρμάρινη φιάλη σκεπάζεται ακόμα από τον θόλο με τις οκτώ μαρμάρινες κολώνες. Γύρω της και αριστερά είναι στοιβαγμένες οι μαρμάρινες ταφόπλακες από το κατεστραμμένο εβραϊκό νεκροταφείο, που περίσσεψαν από την αναστήλωση και θα χρησιμοποιηθούν σε άλλες εργασίες.

Σήμερα η κρύπτη είναι εκθεσιακός χώρος. Εκτίθενται τα ευρήματα των ανασκαφών, που έγιναν μετά την πυρκαγιά του 1917, κι εκείνων που επαναλήφθηκαν αργότερα.


• Οι τρεις πρώτες ασπρόμαυρες φωτογραφίες της κρύπτης, του οικίσκου και του βυζαντινού κιβωρίου, καθώς και η φωτογραφία του ναού πριν από την πυρκαγιά προέρχονται από το αρχείο του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Ψηφιοποίηση Πολιτιστικών Τεκμηρίων).
• Η φωτογραφία του εσωτερικού του ναού μετά την πυρκαγιά ανήκει στην ψηφιακή συλλογή του Ιστορικού Αρχείου της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής (Βιβλιοθήκη Δημήτρης & Αλίκη Περρωτή, Αμερικανική Γεωργική Σχολή).
•Η φωτογραφία του ναού μετά την αποκατάσταση προέρχεται από το αρχείο του Μάνου Μαλαμίδη.
Ευχαριστώ θερμά που μου παραχώρησαν την άδεια χρήσης.
• Οι έγχρωμες φωτογραφίες καθώς και η ασπρόμαυρη με το ταρίχ του Βαγιαζίτ είναι τραβηγμένες από μένα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s