Τα Φώτα και ο φωτισμός στην Κρήτη – παλιά και λησμονημένα κάλαντα

Ο Σταμ. Σταμ. σ’ ένα γράμμα του από την Κρήτη, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Έθνος τον Γενάρη του 1938, αναφέρει ένα παμπάλαιο κρητικό τραγούδι των Φώτων, που εκείνα τα χρόνια δεν τραγουδιόταν παρά στα απόμερα της Κρήτης, διότι όλα αυτά τα παλαιά τοπικά Κάλανδα τα διεδέχθη η φυλλάδα των «Συριανών Καλήμερα».
Αν προπολεμικά ήταν σχεδόν λησμονημένο και δεν τραγουδιόταν παρά στα απόμερα, σήμερα ίσως να μην τραγουδιέται πουθενά. Το τραγούδι είναι μεγάλο και ο Σταμ. Σταμ. δημοσίευσε κάποιες περικοπές:

«Εις τα Ιεροσόλυμα
και του Χριστού τους τόπους,
εκεί δεντρά δεν ήτανε,
δεντρά φανερωθήκαν.
Τότε βροχούλες έπιασαν,
κατέβη το ποτάμι
και τρέχει πάντ’ αγίασμα
μέσα στον Ιορδάνη.
Κι ήρθ’ ο Χριστός να βαφτιστεί
από τον Ιωάννη,
μα όταν εβαφτίζετο,
φοβήθη το ποτάμι
και το νερό εσύρθηκε
κι επήρ’ απάνω κάτω.
Ευλόγησέ το ο Χριστός
κι έχει μεγάλη χάρη
κι ο Πρόδρομος του ευχήθηκε,
ο θεομυρωμένος,
κι εβάφτισένε τον Χριστό
με το αγίασμά του.
[…]
Του Ιορδάνου τα δεντρά
εσκύψανε κι εκείνα
και τον Χριστόν επήρανε
στους κλώνους των απάνω
και γύρω στα κλωνάρα των
αγγέλοι κι αρχαγγέλοι.

Άξιος αναγραφής είναι ο αντίκτυπος που είχεν η βάπτισις του Χριστού εις τον Άδην:

Μα κάτω κει στην Κόλαση,
στα Τάρταρα του Άδη,
βαθιά στα καταχθόνια,
στον τόπο των δαιμόνων,
φωθιές και λαύρες βγαίνουνε
και χοχλακεί η πίσσα
και βράζουν οι αμαρτωλοί
κι όλοι οι αδικητάδες.
[…]
Αμαρτωλός το άκουσε
κι έτρεμεν η ψυχή του
και μέσα στον αναβρασμό
δέρνει την κεφαλή του.

Και μετανοημένος για τα πολλά του κρίματα, παρακαλεί την Παναγία να τους γλιτώσει. Η πονετική Δέσποινα, η Ελεούσα Παναγία, τον άκουσε και τον ελυπήθη. Και αποτεινομένη εις τους κολασμένους του Άδου τους παρηγορεί και τους υπόσχεται την σωτηρίαν της ψυχής των.

Για σας στον κόσμο ήρθενε
κι εγίνηκε παιδάκι
και σήμερα βαφτίστηκε
από τον Ιωάννη
στον αγιασμένο ποταμό,
τον μέγα Ιορδάνη.

Και η ανθρωπότης, μόλις άκουσε τους λόγους αυτούς της Θεοτόκου, κραυγάζει περιχαρής και αναγαλλιασμένη:

Καμπάνες, παίξετε καλά,
παίξετε σημαντήρια,
να στολιστούν οι χριστιανοί,
να ’ρθούν στα μοναστήρια.

Μοναστήρι στην Κρήτη λένε γενικώς όλες τις εκκλησίες.
Τα παιδιά, αφού πουν τα ανωτέρω Κάλαντα, χαιρετούν με τον εξής στίχο, ζητούντα ευγενικά τον κόπο τους:

Ετούτες τσι παραβολές
τσι λένε για τα Φώτα,
άνοιξε, περιστέρα μου,
τη μαρμαρένια πόρτα.

Όταν οι καλαντιστές παίρνουν το δώρο τους, ευχαριστούν εμμέτρως:

Επά που καλαντίσαμε,
καλά μας επληρώσαν,
καλά να ’ναι τα έχει τους
και τ’ αποδόματά τους
κι αν έχουν θηλυκό παιδί,
καλή μοίρα να κάνει,
πάλε κι αν είν’ αρσενικό
στη σέλα καβαλάρης
να σειέται, να λυγίζεται,
να πέφτει το λογάρι,
να το μαζεύουν άρχοντες,
να κάνουν δαχτυλίδια.
Τέσσερα πέντε γράμματα
έχει η αλφαβήτα,
όσ’ απομείνατ’ εδεπά
έχετε καληνύχτα.

Και φεύγουν φωνάζοντας μεγαλόφωνα:

Και του χρόνου φώτα-φωτεινά
τα ρίφια και τ’ αρνιά σας θηλυκά
και τα κοπέλια σας αρσενικά.

Και πάνε στο παρακάτω σπίτι».


Τα κάλαντα λέγονταν το βράδυ της παραμονής των Φώτων, όπως φαίνεται από τα φανάρια των καλαντιστών στα σκίτσα του Σταμ. Σταμ. κι από τον στίχο του των ευχαριστιών για το δώρο, που εύχεται καληνύχτα. Κι ακόμα, αξιοσημείωτο είναι ότι το τραγούδι είχε πολύ μεγάλη διάρκεια. Δεν τελείωνε με ένα «Χρόνια πολλά» και την παλάμη απλωμένη. Οι καλαντιστές ζητούσαν το δώρο τους κι όταν το έπαιρναν, ευχαριστούσαν (που κι αυτός ο στίχος έχει διάρκεια) και φεύγοντας ευχαριστημένοι αποχαιρετούσαν με ευχή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s