Τα ψωμιά της Ροτόντας

Η Ροτόντα ενωμένη με την Καμάρα αποτελούσε μέρος ενός τεράστιου συγκροτήματος που περιλάμβανε τα ανάκτορα του Γαλέριου, το Οκτάγωνο και το Ιπποδρόμιο. Επικράτησε η άποψη ότι η Ροτόντα θα χρησίμευε ως μαυσωλείο του Γαλέριου. Η Ροτόντα ήταν ναός της παλιάς θρησκείας (του Δία ή σύμφωνα με άλλη άποψη των Καβείρων).

Ο ναός της παλιάς θρησκείας γίνεται χριστιανικός ναός
Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, αφού διέταξε τη σφαγή των εφτά χιλιάδων ανθρώπων στο Ιπποδρόμιο, αφού επιτιμήθηκε από τον Μεδιολάνου Αμβρόσιο, αφού μετάνιωσε και βαφτίστηκε χριστιανός από τον μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ασχόλιο, μετέτρεψε τη Ροτόντα σε χριστιανικό ναό.
Ο Θεσσαλονίκης Ευστάθιος άφησε τη μαρτυρία ότι ο ναός αφιερώθηκε στους Αγίους Ασωμάτους.

Όταν η Ροτόντα μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό, πιθανόν λειτούργησε ως μαρτύριο. Το μαρτύριο ήταν μικρό κυκλικό οικοδόμημα πάνω σε τάφο μάρτυρα. Λέγεται ότι η χριστιανική αρχιτεκτονική ξεκίνησε από τα μαρτύρια και η αγιογραφία από τα σύμβολα στις κατακόμβες.
Υπέρ της άποψης ότι η Ροτόντα ήταν μαρτύριο συνηγορεί η ζωφόρος των μαρτύρων στα ψηφιδωτά του θόλου.

Η παράδοση ήθελε να υπάρχει στα ανατολικά τείχη, κοντά στη Ροτόντα, η Πύλη των Ασωμάτων, από την οποία μπήκαν οι Νορμανδοί που κατέλαβαν την πόλη το 1185. Οι αρχαιολογικές έρευνες κατά μήκος του ανατολικού τείχους δεν έφεραν στο φως ευρήματα που να το επιβεβαιώνουν και η άποψη αυτή εγκαταλείφθηκε.

Ο χριστιανικός ναός γίνεται τζαμί
Από το 1523, που οι οθωμανοί μετέτρεψαν σε τζαμί την Αγία Σοφία, μητρόπολη της Θεσσαλονίκης έγινε ο ναός των Αγίων Ασωμάτων μέχρι τον Οκτώβριο του 1590, που όρμησε μέσα ο σεΐχης Χορτάτζ Σουλεϊμάν εφέντης με την ακολουθία του και τον κατέλαβε με τη βία.

Η Ροτόντα επί τουρκοκρατίας. Απομεινάρια της εποχής είναι ο μιναρές, η κρήνη, οι προθάλαμοι στη δυτική και νότια είσοδο και οι τάφοι.

Μιὰ νύχτα ἐκστασιασμοῦ κι ἐνῶ ὁ Σουλτάν Χορτάτζ, μαζί μὲ ὅλους τοὺς πιστούς του, καθότανε κι ἀναφωνοῦσε «Ἀλλάχ ἐκμπέρ» καὶ «Μπὶρ Ἀλλάχ», ξαφνικὰ ἀνέτειλε –ὥρα μεσάνυχτα– τὸ φῶς τῆς μέρας καὶ γύρω ἀπ’ τὸ κεφάλι του ξεπετάχτηκε ἕνα λαμπρὸ φωτοστέφανο. Κι ἐνῶ ἡ πόλη τῆς Θεσσαλονίκης ἦταν βυθισμένη στὸ σκοτάδι, φωτίστηκε ἄξαφνα ὁλόκληρη! Τότε οἱ μαθητὲς καὶ οἱ ἅγιοι συνοδοί του, ποὺ εἶδαν τὴ μέρα καὶ τὴ νύχτα νὰ ὑποτάσσονται στὴν ἀκτινοβολία του, ἄρχισαν νὰ φωνάζουν τὴν περσικὴ λέξη «Χορτὰτζ», ποὺ θὰ πεῖ «ὁ ἅγιος μὲ τὸ στέμμα τοῦ ἥλιου στὸ κεφάλι». Τὸ θαῦμα αὐτὸ τὸ εἶδαν καὶ οἱ καφίρηδες καὶ οἱ ἑβραῖοι. Καὶ κατὰ τὴν παράδοση, ἑκατὸ ὁπαδοὶ τοῦ Ναζωραίου καὶ ἑβδομήντα ἑβραῖοι προσῆλθαν ἐκείνη τὴ νύχτα στὴν ἀληθινὴ πίστη.
Μετὰ ἀπ’ αὐτὸ τὸ θαῦμα, ὁ Χορτὰτζ Σουλεϊμὰν, ἐπικεφαλὴς τῶν μαθητῶν του, πῆρε ἀπ’ τὰ χέρια τῶν παπάδων τὸ μοναστήρι καὶ τὸ μετέτρεψε σὲ τζαμί. Τοῦ ’δωσε τ’ ὄνομά του καὶ τὴν αἴγλη του καὶ τώρα ἀναπαύεται ἐν εἰρήνῃ στὸν περίβολό του. (Ἂς ἔχει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἐπάνω του!) […]


Στην πύλη τοποθετήθηκε χρονόγραμμα για ανάμνηση του γεγονότος.

Το κυρίευσε ο σεΐχης Χορτάτζ
και ήρθε στην αληθινή πίστη
χάρη στους δερβίσηδες,
που τέλεσαν εδώ μέσα λειτουργία
κι έκαναν ναμάζι.
Ο Αατσίκ είπε το χρονόγραμμά του.
Έτος 998


(998 έτος Εγίρας, δηλαδή το 1590).

Αριστερά: Ο τάφος του Σουλεϊμάν Χορτάτζ στον περίβολο της Ροτόντας, το 1915. Ένα προσφυγόπουλο μισοκρύβεται πίσω από τον τάφο. Δεξιά: Τούρκικα μνήματα στον περίβολο της Ροτόντας.

Έτσι η Ροτόντα από ναός των Ασωμάτων έγινε το Χορτάτζ Σουλεϊμάν  τζαμί. Οι μουσουλμάνοι την αποκαλούσαν και Εσκί Μετροπόλ, δηλαδή Παλιά Μητρόπολη. Ροτόντα είναι το όνομα που έδωσαν στο μνημείο οι ξένοι περιηγητές τον 18ο αιώνα.

Η γειτονιά της Ροτόντας στα μέσα του 19ου αιώνα.

Τα ψωμιά της Ροτόντας
Στο τζαμί σωζόταν για πολλά χρόνια μια μεγάλη ποσότητα από ξερά ψωμιά. Αυτή την πληροφορία παραδίδουν δυο περιηγητές. Η παράδοση ήθελε να είναι οι λειτουργιές της μέρας που πάρθηκε η πόλη από τους οθωμανούς. Το πιο πιθανό είναι πως ο Χορτάτζ Σουλεϊμάν εφέντης εισέβαλε στην εκκλησία των Αγίων Ασωμάτων την ώρα που τελούταν θεία λειτουργία. Ίσως κάποια ευλαβικά χέρια έκρυψαν τα πρόσφορα για να μην βεβηλωθούν, ίσως μέσα στην ταραχή ξεχάστηκαν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s