Η Χαμιδιέ, τα σουλτανικά και το Σιντριβάνι

Το 1889 ξεκίνησε η πρώτη σχεδιασμένη επέκταση της Θεσσαλονίκης έξω από τα τείχη, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των μεγάλων αστικών κέντρων της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τότε κατεδαφίστηκε το νότιο τμήμα των ανατολικών τειχών. Στη θέση του δημιουργήθηκε η λεωφόρος Χαμιδιέ, ένας δρόμος με κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα και πολυτελή μέγαρα, τα λεγόμενα σουλτανικά.
Ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ για να στολίσει τη νέα περιοχή, δώρισε στην πόλη μια μαρμάρινη κρήνη με τρεις κρουνούς.

Σιντριβάνι

Τοποθετήθηκε εκεί που ήταν η παλιά Κασσανδρεωτική Πύλη, η Πύλη της Καλαμαριάς. (Καμία σχέση με τη σημερινή Καλαμαριά, που τότε ήταν ακατοίκητη). Η λεωφόρος Χαμιδιέ άρχιζε από τον Λευκό Πύργο, που ήταν περιοχή διασκέδασης και έντονης πολιτιστικής κίνησης, και κατέληγε στο Σιντριβάνι. Εκείνα τα χρόνια το Σιντριβάνι ονομαζόταν Κρήνη Χαμιδιέ. Αργότερα ονομάστηκε Λευκή Κρήνη, Κρήνη της Καλαμαριάς, Κρήνη του Κωνσταντίνου (όταν η Χαμιδιέ μετονομάστηκε σε λεωφόρο Βασιλέως Κωνσταντίνου).

Σιντριβάνι και νεκροταφεία
Δεξιά από το Σιντριβάνι άρχιζε η οδός Νοσοκομείων. Πιο πάνω, στην έκταση με τα κυπαρίσσια, ήταν το μουσουλμανικό νεκροταφείο και τα Εβραϊκά Μνήματα. Η οδός Νοσοκομείων, αργότερα Νέα Εγνατία, σήμερα έχει μετονομαστεί σε λεωφόρο Κωνσταντίνου Καραμανλή. Όλοι προτιμούν να τη λένε Νέα Εγνατία.

Μπορείτε να δείτε μερικές φωτογραφίες της περιοχής γύρω από το Σιντριβάνι ΕΔΩ.


Χαμιδιέ-σουλτανικά 2
Η λεωφόρος Χαμιδιέ. Αριστερά είναι τα σουλτανικά και στην κορυφή η Κρήνη Χαμιδιέ.

Τα σουλτανικά ήταν κομψά διώροφα μέγαρα που μισθώνονταν σε προξενεία, σε τράπεζες και σε όσους είχαν την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν στο υψηλό ενοίκιο που είχε καθορίσει ο σουλτάνος, αλλά και διέθεταν την κοινωνική επιφάνεια που ταίριαζε σε μια τέτοια περιοχή. Στη λεωφόρο Χαμιδιέ βρισκόταν το ιταλικό, ρουμάνικο, σέρβικο και βουλγάρικο προξενείο. Άλλα προξενεία, όπως το γαλλικό, το ρωσικό, το σουηδικό βρίσκονταν στην καινούργια παραλιακή συνοικία των Εξοχών, που οι Έλληνες αποκαλούσαν Πύργους και οι Τούρκοι συνοικία Χαμιδιέ.

Χαμιδιέ-σουλτανικά
Τα σουλτανικά σπίτια από το 1912 και μέχρι τον πόλεμο στέγαζαν στρατιωτικές υπηρεσίες. Μεταπολεμικά στέγαζαν τα δικαστήρια της Θεσσαλονίκης. Κατεδαφίστηκαν εσπευσμένα και αδικαιολόγητα το 1978, μετά τους σεισμούς.

Ο Βαρδουνιώτης δίνει μερικά στοιχεία για την ανάμειξη του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ στη δημιουργία της λεωφόρου, για τη σουλτανική προσωνυμία των μεγάρων και για το Σιντριβάνι:
Την κυριότητα της περιοχής διεκδικούσαν με πείσμα αφ’ ενός η δημαρχία και αφ’ ετέρου το στραταρχείο Θεσσαλονίκης. Η έριδα τράβαγε σε μάκρος και είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις. Η δημαρχία και η στραταρχία μάλωναν σε ξένο αχυρώνα, γιατί μέρος της έκτασης ανήκε στο εβραϊκό νεκροταφείο. Αποφάσισαν να θέσουν το θέμα στην κρίση του σουλτάνου, με την ακλόνητη πεποίθηση ότι ο κραταιός ηγέτης των πιστών Αμπντούλ Χαμίτ θα απέδιδε δικαιοσύνη.
Ο πολυχρονεμένος εξέτασε την υπόθεση σε βάθος, μελέτησε προσεκτικά τις αξιώσεις και τους τίτλους των διαδίκων, συμβουλεύτηκε τους νόμους και κατέληξε ότι ο νόμιμος και μοναδικός κύριος της υπό κρίσιν περιοχής ήταν αυτός ο ίδιος. Η απόφασή του άφησε σύξυλες τη δημαρχία, τη στραταρχία και ολόκληρη την πόλη.
Στη συνέχεια έστειλε μηχανικούς, που χάραξαν οικόπεδα, έχτισαν τα πολυτελή μέγαρα που χαρακτήρισαν τη λεωφόρο, της έδωσε το όνομά του κι έστειλε έναν επιστάτη ο οποίος εκμίσθωνε τα κτίρια, ενώ εκείνος εισέπραττε άφθονες κουδουνιστές λίρες από τα ενοίκια των ιδιοκτησιών του. Έτσι τα μέγαρα αυτά ονομάστηκαν βασιλικά ή σουλτανικά.
Επειδή οι Σαλονικιοί, και πιο πολύ οι Έλληνες, είχαν ενοχληθεί που γκρέμισε μέρος των ανατολικών τειχών (ασχέτως που αργότερα έκαναν το ίδιο για τη διάνοιξη των οδών Αγίου Δημητρίου και Ολυμπιάδος), το 1892 ο φιλόλαος και φιλοδίκαιος άναξ χάρισε στην πόλη τη μεγαλόπρεπη κρήνη Χαμιδιέ, το Σιντριβάνι, που στήθηκε στην κορυφή της λεωφόρου. Μάλιστα, στα εντυπωσιακά εγκαίνια άνοιξαν οι κρουνοί κι έτρεξε από μέσα κατακόκκινο σερμπέτι κεράσι.

Χαμιδιέ 1925-1930
Η λεωφόρος Χαμιδιέ μετονομάστηκε σε Ενώσεως και Προόδου, Βασιλέως Κωνσταντίνου, Βασιλίσσης Σοφίας και σήμερα λέγεται Εθνικής Άμυνας. Στη φωτογραφία η περιοχή πριν από το 1930.
Πριν από το 17, δεξιά τα σουλτανικά
Η φωτογραφία τραβήχτηκε πριν από το 1917 και δείχνει την περιοχή πίσω από τα σουλτανικά, που είναι τα κεραμοσκέπαστα κτίρια δεξιά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s