Η αξέχαστη Μαρίκα Νίνου

Φέτος συμπληρώνονται 62 χρόνια από τη νύχτα 22 προς 23 Φλεβάρη που σίγησε για πάντα η μοναδική φωνή της Μαρίκας Νίνου. Έφυγε νεότατη, μόλις 35 χρόνων. Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό της, ο Ηλίας Πετρόπουλος έγραψε το παρακάτω κείμενο για να τιμήσει την αλησμόνητη τραγουδίστρια. Το αναδημοσιεύουμε στη μνήμη της.


Ακριβώς πριν τριάντα χρόνια ξεψύχησε η Μαρίκα Νίνου, μια από τις μεγαλύτερες φωνές που γέννησε η χώρα μας. Η θλιβερή επέτειος πέρασε, απ’ όσο ξέρω, απαρατήρητη. Γράφω αυτό το σημείωμα για να τιμήσω, από μακριά, την αλησμόνητη τραγουδίστρια που εξακολουθεί να μας δίνει κουράγιο.

Μαρίκα Νίνου

Και πρώτα-πρώτα, η Μαρίκα Νίνου δεν ήτο ελληνίδα. Η Μαρίκα Νίνου είχε αρμένικη καταγωγή. Οι γονείς της, Γκιούλα (Τριανταφυλλιά) και Οβανές (Γιάννης), ήσανε αρμένηδες της Σμύρνης, που, ως εκ θαύματος, γλιτώσανε από τη μεγάλη σφαγή. Η Μαρίκα Νίνου γεννήθηκε το 1922, πάνω στο βαπόρι Ευαγγελία, που έφερνε την οικογένεια Αταμιάν στον Πειραιά. Οι Αταμιάν κατέληξαν στην Κοκινιά. Ο πατέρας της Μαρίκας Νίνου, που ήτανε χύτης, έψαξε για δουλειά. Η οικογένεια πέρασε πολύ δύσκολα χρόνια.

Η Μαρίκα Νίνου παντρεύτηκε, μόλις δεκαοχτώ χρονώ (το 1940), με τον συμπατριώτη της Χάικο Μεσροπιάν. Το ζευγάρι απόχτησε, το 1943, έναν γιό, τον Οβανές. Το 1947 ήρθε δύο φορές στην Ελλάδα ένα σοβιετικό πλοίο για να πάρει όσους αρμένηδες επιθυμούσαν να εγκατασταθούν στην πατρίδα του. Τότε, έφυγαν περίπου οι μισοί αρμένηδες της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας. Ανάμεσά τους και ο άντρας της Μαρίκας Νίνου, που το ’σκασε, εγκαταλείποντας εδώ γυναίκα και παιδί. Ο Μεσροπιάν, δίχως να λάβει διαζύγιο, ξαναπαντρεύτηκε στη Σοβιετική Αρμενία, όπου σκάρωσε και πέντε παιδιά.

Την ίδια χρονιά (1947) η Μαρίκα Νίνου εγνώρισε τον ακροβάτη Νίνο, που στην πραγματικότητα λεγότανε Νίκος Νικολαΐδης (—ένα βράδυ μου τον εσύστησε ο Τσιτσάνης). Το ζευγάρι άρχισε περιοδείες, κυρίως στον Μοριά, υπό την καλλιτεχνικήν επωνυμία Ντούο Νίνο. Όμως, από το 1948, μπήκε στο ντουέτο και ο πιτσιρικάς –ο Οβανές– οπότε η φίρμα έγινε γνωστή εφεξής, σαν Δυόμισυ Νίνο! Σιγά σιγά το τρίο καταστάλαξε σε διάφορα περιφερειακά θεατράκια της Αθήνας, όπου η Μαρίκα Νίνου έλεγε, ντροπαλά, και κάνα λαϊκό τραγούδι. Έτσι, σε μια τέτοια παράσταση άκουσε την, μετέπειτα δοξασμένη, τραγουδίστρια ο Πέτρος Κυριακός. Ο Πέτρος Κυριακός ήταν μεγάλος λάτρης του ρεμπέτικου. Ο Πέτρος Κυριακός είναι ο άνθρωπος που εντόπισε τη Μαρίκα Νίνου. Ο Πέτρος Κυριακός είναι ο άνθρωπος που πήρε απ’ το χέρι τη Νίνου και την πήγε στον Μανώλη Χιώτη. Και, ο Μανώλης Χιώτης είναι ο συνθέτης που ελάνσαρε τη Νίνου. Το λέω αυτό (και επιμένω) γιατί όλος ο κόσμος ταυτίζει τη Νίνου με τον Τσιτσάνη. Η αλήθια είναι ότι, ο Τσιτσάνης και η Νίνου βρεθήκανε στο ίδιο πάλκο πολύ λίγες επαγγελματικές σεζόν. Μα, στη χώρα μας βασιλεύει μια ηλίθια ρεμπετομυθολογία…

Πάντως ο Χιώτης έδρασε ακαριαίως, αμέσως μετά τη γνωριμία του με την Νίνου. Μέσα σε δεκαεφτά μέρες χτύπησε τον πρώτο τους κοινό δίσκο. Νομίζω ότι, πρόκειται για τα τραγούδια Αφού μου λες πως είσαι φίλος μου καλός και Ώρες τώρα σε κρυφοκοιτάζω, που υπήρξαν μεγάλα σουξέ. Ο δίσκος χτυπήθηκε στις 9-9-1948. Εκείνον τον καιρό, κρυβόμουνα σε κάποιο σπίτι, στου Ψειρή, και θυμάμαι πως ολημερίς άκουγα από ένα ραδιοφωνάκι αυτά τα τραγούδια. Ο Ανταρτοπόλεμος είχε φουντώσει για τα καλά, αλλά η ανυποψίαστη Αθήνα γλένταγε. Μέσα σ’ ένα τόσο αιματηρό πλαίσιο ξεκίνησε η Μαρίκα Νίνου την καριέρα της, όμως τότε ο δίσκος δεν άφηνε λεφτά στους τραγουδιστές. Η Νίνου, για να επιζήσει, ανέβηκε και στο πάλκο. Πρωτοτραγούδησε στην Φλώριδα, της λεωφόρου Αλεξάνδρας, μαζί με τον βετεράνο Στελάκη και με τον γλυκύτατο Χατζηχρίστο. Μετά από δύο μήνες πήγε στου Τζίμη του Χοντρού, με τον Βασίλη Τσιτσάνη. Μεροκάματο; Είκοσι πέντε δραχμές…

Η Μαρίκα Νίνου εγνώρισε μεγάλες δόξες με τον Τσιτσάνη.

Τζίμης Δεκέμβριος 1951
Δεκέμβριος 1951

Ωστόσο η οριστική της καθιέρωση οφείλεται στον Πατσιφά, αυτόν τον δαιμόνιο νεωτεριστή. Ο Πατσιφάς, το 1951, εχτύπησε στην Αθήνα έναν μεγάλο δίσκο (33 στροφών) με μουσική του Μάνου Χατζηδάκη. Ευτυχώς για μας, ο Πατσιφάς είχε τη φαεινή ιδέα να χτυπήσει, παράλληλα, έναν άλλο δίσκο (επίσης 33 στροφών) με ρεμπέτικα του Τσιτσάνη – είναι ο δίσκος που όλοι μας ξέρουμε. Μέσα απ’ αυτόν τον κλασικό, πια, δίσκο ξεπήδησε η Μαρίκα Νίνου.

Κάποτε ο τρομερός Ανταρτοπόλεμος τέλειωσε. Επακολούθησε η κρίση του ρεμπέτικου τραγουδιού. Μετά το 1952-1955 οι μεγάλοι λαϊκοί συνθέτες/μπουζουξήδες πολύ δύσκολα έβρισκαν δουλειά. Η Μαρίκα Νίνου, το 1955, κατέφυγε στην Αμερική. Τον Σεπτέμβριο του 1956 γύρισε, άρρωστη, στην Αθήνα. Είχε καρκίνο της μήτρας και το ’ξερε, ήδη, από τις αρχές του 1955. Για να μην πεθάνει της πείνας (μάλιστα, νεαροί μου ρεμπετολάτρες!) ξανάπιασε δουλειά στου Τζίμη του Χοντρού. Παρά τους φρικτούς πόνους, έμεινε στο πάλκο ως τις αρχές Φεβρουαρίου 1957 – με αμοιβή χίλιες δραχμές το τραγούδι.

Η Μαρίκα Νίνου πέθανε τη νύχτα 22 Φεβρουαρίου 1957, Παρασκευή προς Σάββατο, στο σπίτι της στον Αιγάλεω. Την έθαψαν στο Σχιστό της Αμφιάλης, πλάι στον τάφο του αδερφού της Μπαρκέβ Αταμιάν, που είχε πεθάνει, επίσης από καρκίνο, το 1955, σε ηλικία σαράντα δύο χρονώ. Τα δύο αδέρφια ήσανε αγαπημένα, πολύ περισσότερο που τους ένωνε το τραγούδι. Γιατί, ο Μπαρκέβ τραγούδαγε υπέροχα τούρκικους αμανέδες, όπως, άλλωστε, και η Μαρίκα Νίνου. Ο Μπαρκέβ και η Μαρίκα τραγουδάγανε, επί Κατοχής, στην Αρμένικη Χορωδία της Νίκαιας. Στην κηδεία της Μαρίκας Νίνου παρέστησαν: ο Τσιτσάνης, ο Χιώτης, η Μαίρη Λίντα, η Άννα Χρυσάφη, η Πόλυ Πάνου, η Σωτηρία Μπέλου, ο Τζίμης ο Χοντρός, ο Παπαϊωάννου, ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Καπλάνης, ο Κερομύτης, ο Χατζηχρίστος και άλλοι.

Μαρίκα Νίνου 24-2-1957
24 Φεβρουαρίου 1957

Η Μαρίκα Νίνου –καθώς όλοι οι τραγουδιστές εκείνης της ηρωικής περιόδου– δεν άφησε τίποτα πίσω της. Όταν πέθανε, ο γιός της ήταν δεκατεσσάρων χρονώ. Κάποιοι επιτήδειοι κατάσχεσαν το σπιτάκι της. Απ’ όσο ξέρω, τα μόνα αντικείμενα που είχαν διασωθεί ήσανε λίγοι δίσκοι, κάτι άρθρα σε εφημερίδες, μερικά φουστάνια της μακαρίτισσας, δύο δίσκοι με τη φωνή της (μίλαγε στο παιδί της), ελάχιστες φωτογραφίες (υπήρχε και μία φωτογραφία που την έδειχνε σε ακροβατικό νούμερο), το διαβατήριο και η ταυτότητά της, δύο μαγνητοταινίες, το επαγγελματικό της βιβλιάριο. Έφαγα τα λυσσακά μου για να βρω και να πάρω αυτά τα ντοκουμέντα. Είχα μάθει πως τα κράταγε κάποιος Νίκος Παρασκευόπουλος, που έμενε στο Ψυχικό. Στάθηκε αδύνατον να τον ανακαλύψω. Κι έτσι, ούτε που ξέρω τι απόγιναν τα πράγματα της Μαρίκας Νίνου (μαζί και οι φωτογραφίες της κηδείας της).

Σήμερα, οι κουλτουριάρηδες δακρύζουν όταν ακούνε τη μαγική φωνή της Μαρίκας Νίνου. Όσο για μένα, την έκλαψα όταν πέθανε. Και, τώρα, ακούω πολύ σπάνια τους δίσκους της.

Coye-La-Forêt, 27-2-1987
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σχολιαστής, τον Απρίλιο του 1987.
Στον δίσκο Μαρίκα Νίνου (1977), που αποδίδει μια παλιά ζωντανή ηχογράφηση, και, που εκδόθηκε με καλλιτεχνική διεύθυνση (;;;) του Σταύρου Ξαρχάκου, διαβάζω στο οπισθόφυλλο του φακέλου ένα σημείωμα του Φ. Δρακονταειδή γεμάτο λάθη. Επιπλέον ο Δρακονταειδής αποκρύπτει, με αισχρό τρόπο, την εθνικότητα της Μαρίκας Νίνου.


• Το κείμενο είναι από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Το Άγιο Χασισάκι, Εκδόσεις Νεφέλη, 1991.
• Οι φωτογραφίες της Μαρίκας Νίνου, εκτός από εκείνη της ταινίας «Πιάσαμε την καλή», προέρχονται από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Ρεμπέτικα Τραγούδια, Εκδόσεις Κέδρος.

Χρωστάμε ευγνωμοσύνη στον πελάτη της ταβέρνας του Τζίμη του Χοντρού, που κάποιο βράδυ πήρε το μαγνητόφωνό του, το τοποθέτησε κοντά στην ορχήστρα και ηχογράφησε το πρόγραμμα, αλλά και την ατμόσφαιρα του μαγαζιού.
Ο δίσκος του 1977, στον οποίο αναφέρεται ο Πετρόπουλος, ονομάζεται «Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού» και περιλαμβάνει 11 τραγούδια από τη ζωντανή ηχογράφηση που έκανε ο άγνωστος πελάτης. Από αυτά τα έξι είναι του Βασίλη Τσιτσάνη, δύο του Γιώργου Μητσάκη, ένα του Γιάννη Παπαϊωάννου και δύο είναι άγνωστου καλλιτέχνη. 

Η Μαρίκα Νίνου στου Τζίμη του Χοντρού

Γκιουλμπαχάρ
Βαλεντίνα
Τα λερωμένα, τ’ άπλυτα
Βόλο-Λάρισα-Καρδίτσα
Σεράχ
Μες στης ζωής τα μονοπάτια
Αμανές
Παλαμάκια
Τα καβουράκια
Τα μάνταλα
Ο μπουφετζής

Όποιος ενδιαφέρεται για το κείμενο του Φ. Δρακονταειδή, που υπάρχει στο πίσω μέρος του φακέλου του δίσκου και που, όπως σωστά επισημαίνει ο Πετρόπουλος, είναι γεμάτο λάθη, μπορεί να το διαβάσει ΕΔΩ από τον ιστότοπο του ogdoo.gr.

Συνολικά η Μαρίκα Νίνου ηχογράφησε 174 τραγούδια σε δίσκους 78 στροφών, από τα οποία το ένα τρίτο ανήκει στον Τσιτσάνη και τα υπόλοιπα σε 20 άλλους δημιουργούς. Στα 119 από αυτά τραγουδάει πρώτη φωνή και στα 55 δεύτερη. Επίσης άφησε 9 τραγούδια του Τσιτσάνη ηχογραφημένα το καλοκαίρι του 1954 στην αίθουσα «Παρνασσός» από γαλλικό συνεργείο, καθώς και 11 σε ζωντανή ηχογράφηση του Τζίμη του Χοντρού το 1955.
Από τα 119 τραγούδια που ηχογράφησε η Μαρίκα Νίνου, πρώτη φωνή, σε δίσκους 78 στροφών, τα 34 ηχογραφήθηκαν στην εταιρεία His Master’s Voice, 37 στην Columbia, 8 στην Odeon, 6 στην Parlophone, 12 στη Melody, 20 στην Liberty Αμερικής και 2 στην Apollo Αυστραλίας. Πηγή

Το ακροβατικό νούμερο με δύο ενήλικες κι ένα παιδί βρήκε συνεχιστές στο κέντρο Φλώριδα, (αρχικά γραφόταν Florida και στη συνέχεια με ελληνικούς χαρακτήρες), όπου το 1949, παραμονή Πρωτοχρονιάς, εμφανίζεται το ακροβατικό «Δυόμιση Τζωρτζ». Το 1949 η Μαρίκα Νίνου βρίσκεται στου Τζίμη του Χοντρού.
Τα κεφαλαία γράμματα δεν βοηθάνε, αλλά ενδεχομένως πίσω από «τον συμπαθή ΚΥΡΙΑΚΟ με το πλούσιο ρεπερτόριό του» βρίσκεται ο Πέτρος Κυριακός.

Florida Ελευθερία 31-12-1949
31 Δεκεμβρίου 1949

Το 2017 ο Μανώλης Μητσιάς ερμήνευσε το τραγούδι «Του σχοινοβάτη η αγωνία», με υπότιτλο «Ντούο Νίνο και μισό», σε μουσική Μιχάλη Τερζή και στίχους Ηλία Μάστορη, που περιλαμβάνεται στον δίσκο Βελούδινα Σκοτάδια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s