Τα βάρβαρα της αγιαβαρβάρας – ένα γλυκό έθιμο από το Σουφλί

Οι γιορτές της αγίας Βαρβάρας, του αγίου Σάββα και του αγίου Νικολάου, οι τρεις συνεχόμενες γιορτές την πρώτη εβδομάδα του Δεκεμβρίου, στις 4, 5 και 6 του μήνα, λέγονται Νικολοβάρβαρα. Είναι οι μέρες που χειμώνας αρχίζει να γίνεται βαρύς. «Απ’ τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει ο χειμώνας» κατά την παροιμία.

Τα γενέθλια της μάνας μου πέφτανε της αγίας Βαρβάρας. Τα γιορτάζαμε με σπιτικούς λουκουμάδες. Η αγία Βαρβάρα είναι η προστάτιδα του πυροβολικού, οι λουκουμάδες πάλι είναι στρογγυλοί σαν τις μπάλες των κανονιών και παραδοσιακά οι λουκουμάδες είναι το γλυκό αυτής της γιορτής. Το 1829, στον πρώτο εορτασμό της αγίας Βαρβάρας ως προστάτιδας του πυροβολικού, προσφέρθηκαν λουκουμάδες στους επισκέπτες του Τάγματος Πυροβολιστών. Την επόμενη χρονιά επαναλήφθηκε το ίδιο και από τότε καθιερώθηκε. Οι λουκουμάδες που έφτιαχνε η μάνα μου έβγαιναν πλακέ σαν τηγανίτες.

Στο Σουφλί, την ημέρα της αγίας Βαρβάρας, μοίραζαν (μοιράζουν ακόμα;) ένα περίεργο γλυκό, τα βάρβαρα. Δεν το διέσωσε η οικογενειακή παράδοση. Το έμαθα διαβάζοντας Σταμ.Σταμ. Έχει περισσότερο σχέση με κόλλυβα, παρά με γλύκισμα, αλλά αν έχει κανείς τον χρόνο, την υπομονή και την τέχνη να το φτιάξει, ωχριούν μπροστά του οι μπάρες δημητριακών και κάθε λογής energy snack. Γλυκαίνει, χορταίνει, ζεσταίνει και δίνει δύναμη.
Να η συνταγή, όπως την έγραψε ο Σταμ.Σταμ. στο χρονογράφημά του «Μέσα στα σπίτια του Σουφλίου», που δημοσιεύτηκε το 1936.

Τα βάρβαρα είναι σιτάρι κοπανισμένο και ξεφλουδισμένο, κάτασπρο σαν το χαρτί. Το βάζουν αποβραδύς της παραμονής της αγίας Βαρβάρας για να βράσει και, άμα πάρει μία βράση και φουσκώσει, το ρίχνουν στο κρύο νερό. Και έπειτα το βγάζουν και πάλι το αφήνουν να στεγνώσει. Και το πρωί πάλι το βάζουν και το βράζουν ως μισή ώρα. 
Σαν βράσει ρίχνουνε αλάτι. Έπειτα σταφίδα, σύκα και καρύδια κοπανισμένα άφθονα. Κατόπιν το περιχύνουν με ταχίνι, εις το οποίον έλυωσαν εκατό και παραπάνω δράμια ζάχαρη. 
Αυτό το βάζουνε στα πιάτα, στις μισούρες όπως λεν τα μικρά πιάτα εδώ, από το μισό ίσως, και το μοιράζουνε στη γειτονιά. Σε κάθε σπίτι από ένα πιάτο. Και κάθε σπίτι πάλι θα κάμει το αυτό. Και δίνουνε και στους φτωχούς. Το μοίρασμα αυτό γίνεται για το καλό, γίνεται για το μπερεκέτι, γίνεται και για τις ψυχές. 
Ας χαίρονται με την θυσίαν αυτήν οι ζώντες μετά των νεκρών. Και ας παρακαλέσουν και αυτοί τον πανάγαθον Θεόν, που είναι πιο κοντά του, για τα μπερεκέτια των υπολειφθέντων εις την γην, την κοιλάδα αυτήν των πόνων και των θεομηνιών. 
Μόνον όσοι έχουν αρμεξιές στο σπίτι, δηλαδή όσοι έχουν γελάδες ή γίδες εις το σπίτι, δεν πρέπει να κάνουν της αγίας Βαρβάρας βάρβαρα, γιατί στίβει το γάλα της γελάδας.
Βάρβαρα όμως πρέπει να κάνουν και αυτοί, αλλά την άλλη μέρα, του αγίου Σάββα. 
Κάθε δε σπίτι, που θα κάνει βάρβαρα, θ’ αφήσει τη νύχτα κι ένα πιάτο απέξω από την πόρτα του, για να φαν οι ψυχές των πεθαμένων.


Υ.Γ. Μερικές ώρες αργότερα, την ίδια μέρα, έμαθα από φίλους ότι στη γιορτή της αγίας Βαρβάρας η νοικοκυρά, παραδοσιακά, φτιάχνει βαρβάρα, ένα χυλωμένο γλυκό που περιέχει αποξηραμένα φρούτα, μύγδαλα, καρύδια, μέχρι και κουκιά, που βράζουν μαζί και μετά πασπαλίζονται με κανέλα.
— Έλα να πάρεις τη βαρβάρα, τηλεφώνησε η μητέρα στον γιό της, εννοώντας να περάσει να πάρει την ποσότητα του γλυκού που του είχε φυλάξει.
Κάποιοι άλλοι το λένε βαρβαρίτσα και άλλοι πολυσπόρι.
Τα βάρβαρα, έθιμο της Θράκης, απλώθηκε σε όλη τη Μακεδονία, όπου το γλυκό λέγεται βαρβάρα και η διαφορά είναι ότι τα θρακιώτικα βάρβαρα χυλώνουν με ταχίνι, ενώ η μακεδονική βαρβάρα με καβουρδισμένο αλεύρι. Όποιος ενδιαφέρεται να φτιάξει ας έχει υπόψη του και αυτή τη συνταγή

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s