«Η δε γυνή…» Το πάτημα του ποδιού και άλλα γαμήλια έθιμα

Δράμα καπνοφυτείες.jpg

Ο Σεραφείμ Δερμιτζόγλου, από τη Δράμα, είχε φτάσει τα 28 κι ήταν πια καιρός να παντρευτεί και ν’ ανοίξει σπίτι. Η Όλγα Αρτζόγλου, επίσης από τη Δράμα, είχε κλείσει τα 17 και είχε μπει σε ηλικία γάμου. Έγιναν τα προξενιά, συμπαθήθηκαν οι μελλόνυμφοι, συμφώνησαν οι οικογένειες, άλλαξαν δαχτυλίδια και όρισαν να γίνει ο γάμος την Κυριακή 11 Οκτωβρίου σε κάποιο κέντρο της πόλης. (Είμαστε στην εποχή πριν από τον πόλεμο, που οι γάμοι δεν γίνονταν στην εκκλησία, αλλά στο σπίτι ή σε κέντρο).

Το απόγευμα ήταν όλα έτοιμα. Στον δίσκο τα κουφέτα, που μετά το μυστήριο θα πάρουν οι ελεύθερες για να τα βάλουν κάτω από το μαξιλάρι τους και να δουν στον ύπνο τους τον άντρα που θα παντρευτούν. Έτοιμο και το ρύζι που θα πετάξουν στο ζευγάρι για να ριζώσει ο γάμος. Οι ανύπαντροι έχουν κανονίσει μεταξύ τους ποιοι θα πιούν το κρασί που θα περισσέψει από το μυστήριο, για να καλοπαντρευτούν γρήγορα.
Η νύφη έχει γράψει στις σόλες των νυφιάτικων παπουτσιών της τα ονόματα των ανύπαντρων φιλενάδων της. Έφτασε με βήμα σερνάμενο, γιατί σύμφωνα με το έθιμο τα ονόματα έπρεπε να συρθούν στο έδαφος, για να σύρει μαζί της στον γάμο τις φιλενάδες της.

Το μυστήριο άρχισε. Μόλις ο παπάς ξεστόμισε την περικοπή της προς Εφεσίους επιστολής του αποστόλου Παύλου «η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα» ξέσπασε η θύελλα.

η δε γυνή ΕλεύθΆνθρ 1931-10-12
Οκτώβριος 1931

Έξαλλος ο γαμπρός άστραψε δυο γερά χαστούκια στη νύφη κι έφυγε οργισμένος. Η νύφη είδε τον ουρανό σφοντύλι και λιποθύμησε, ενώ τα δύο σόγια στράφηκαν το ένα εναντίον του άλλου και άρχισαν βρίζονται και να δέρνονται. Παρενέβη δύναμη χωροφυλάκων για να τους χωρίσει. Στο μεταξύ κάποιοι ψυχραιμότεροι βρήκαν τον γαμπρό, τον ηρέμησαν και τον επανέφεραν μπροστά στον δίσκο του γάμου. Τα εμπόλεμα σόγια έκαναν ανακωχή και ο παπάς ετοιμάστηκε να συνεχίσει το μυστήριο, αλλά τον σταμάτησε η φωνή της νύφης:
— Όχι, δεν τον θέλω. Αυτός θα με δέρνει.
Σχόλασε ο γάμος! Οι χωροφύλακες φρόντισαν να διαλυθούν ησύχως οι παριστάμενοι.

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς τι συνέβη. Στο «η δε γυνή…» η Όλγα, υπακούοντας στην παραίνεση «πάτα του το πόδι, για να μη σου πάρει τον αέρα», τήρησε την παμπάλαιη ανοησία, που είχε διαστάσεις εθίμου. Πάτησε το πόδι του γαμπρού, για να μετριάσει την εξουσία του πάνω της.
Συνήθως το πάτημα του ποδιού είχε σαν αποτέλεσμα έναν φουρκισμένο γαμπρό, που έδινε τόπο στην οργή «λόγω της ημέρας» ή που περίμενε να ξεκαθαρίσει το θέμα, όταν θα βρισκόταν μόνος με τη γυναίκα του στήνοντας έναν τρικούβερτο καυγά. Ο Σεραφείμ όμως προτίμησε να δώσει στην Όλγα να καταλάβει, με χαστούκια και δημοσίως, τι την περίμενε σε παρόμοιες παρεκτροπές. Σίγουρα κι εκείνου θα του είχαν τριβελίσει τ’ αυτιά «πρόσεξε μη σε βάλει στο βρακί της». Έτσι η έγγαμη ζωή τους, που δεν διαγραφόταν και ρόδινη, δεν άρχισε ποτέ.
Η Όλγα έκανε την απλή σκέψη πως αφού δεν δίστασε να την ξυλοφορτώσει την ημέρα του γάμου μπροστά σε συγγενείς και φίλους, γύρευε τι θα μπορούσε να κάνει, όταν θα ήταν μόνοι τους.
Εφόσον η ιεροτελεστία δεν ολοκληρώθηκε, δεν υπήρξε γάμος. Αν είχε ολοκληρωθεί, η Όλγα και ο Σεραφείμ θα έπρεπε να υποβάλλουν αίτηση διαζυγίου, για να διαλύσουν την έγγαμη σχέση τους που δεν πρόφτασε ν’ αρχίσει.

η δε γυνή 1931 τιτλος
Οκτώβριος 1931

Οι αθηναϊκές εφημερίδες έδωσαν μεγάλες διαστάσεις στο γεγονός, ένα γεγονός εντελώς ασήμαντο μπροστά στα σοβαρά θέματα που απασχολούσαν την Ελλάδα εκείνης της εποχής. Στα ψιλά πέρασε και το σκάνδαλο του δήμαρχου της Δράμας, που έσκασε ταυτόχρονα με τον επεισοδιακό γάμο. Ο κύριος δήμαρχος έκανε περικοπές στην καθαριότητα επί πέντε μήνες (απέραντο κοπρώνα χαρακτήρισαν την πόλη τα Μακεδονικά Νέα), καλοπλήρωσε ανύπαρκτους εργάτες, τσέπωσε το παραδάκι και άρχισε τις επισκευές στο σπίτι του.

Σκάνδαλο δημάρχου Δράμας 1931
Οκτώβριος 1931

Οι συντάκτες πιθανολόγησαν ότι η μητέρα της νύφης ήταν εκείνη που την πρότρεψε να επιβληθεί στον γαμπρό. Τα χιουμοριστικά σχόλιά τους αποτύπωναν τη νοοτροπία της εποχής. Έγραψε κάποιος χρονογράφος: «Το σφάλμα –θα συμφωνήσετε– είναι της νύφης που φάνηκε εις την περίστασι κουτή. Οι γυναίκες συνήθως πατούν πόδι μετά τον γάμο, οπότε τα καταφέρνουν ενενήντα τοις εκατό να τους περνάει. Δεν αρχίζουν, δεσποινίς Όλγα, από τον προθάλαμο της νυφικής παστάδος».

Νομίσματα και μπουγελώματα

Το πάτημα του ποδιού του γαμπρού ήταν μια πολύ διαδεδομένη πρόληψη σε ντόπιους, πρόσφυγες και βαλκάνιους, που εξέφραζε την επιθυμία της νύφης να μην υποδουλωθεί στον γαμπρό. Το ίδιο υποτίθεται ότι πετύχαινε το έθιμο με το νόμισμα, που τηρούσαν οι Πόντιοι. Ο γαμπρός κράταγε στο στόμα του ένα χρυσό ή ασημένιο νόμισμα και η νύφη, τη στιγμή του πρώτου συζυγικού φιλήματος, προσπαθούσε τρυφερά κι επιδέξια να του το πάρει.
Στους ορεινούς πληθυσμούς της Στερεάς καταστρώνονταν ολόκληρα σχέδια για να μάθει η νύφη τι είδους νόμισμα θα έβαζε ο γαμπρός στο στόμα του, ώστε να βάλει κι αυτή ακριβώς το ίδιο, για να πετύχει την ισότητα μεταξύ τους.
Η ισότητα των δύο φύλων θα παρέμενε για πολλές δεκαετίες ακόμα ένα μακρινό όνειρο. Η θέση της γυναίκας ήταν κατώτερη από τη θέση του άντρα, ο οποίος αναγνωριζόταν από τον νόμο ως αρχηγός του σπιτιού και κεφαλή της οικογένειας. Τα αστικά δικαιώματα της γυναίκας ήταν ίδια με των ανήλικων και των ολιγοφρενών. Όσο για τα πολιτικά της δικαιώματα, το δικαίωμα ψήφου θεμελιώθηκε το 1930 και αντιμετωπίστηκε με σαρκασμό και κρύα αστεία. Όταν λέμε δικαίωμα ψήφου εννοούμε μόνον δικαίωμα του εκλέγειν. Το δικαίωμα του εκλέγεσθαι είναι 22 χρόνια μακριά.
Με τον γάμο, η γυναίκα περνούσε από την εξουσία του πατέρα ή του αδερφού στην εξουσία του συζύγου και αυτό δεν άλλαζε ούτε με πατήματα ούτε με νομίσματα ούτε με καταβρέγματα. Αυτό το τελευταίο το έκαναν οι Τσάκωνες. Κατάβρεχαν ξαφνικά τον γαμπρό κι έτσι υποτίθεται ότι του έπαιρναν τον αέρα. Τότε οι γονείς και οι συγγενείς της νύφης τού τραγουδούσαν περιπαικτικά:

Τη ρετσινιά στην κόλλησα 
και τώρα δεν τη βγάζεις.

Τέτοια αστεία, μόνον αστεία δεν ήταν. Ήταν χοντράδες και κουτοπονηριές, που είχαν επίπτωση στις σχέσεις του ζευγαριού. Οι οικογένειες των συμπέθερων ήταν συνήθως αντιμαχόμενα στρατόπεδα, που στην καλύτερη περίπτωση κρατούσαν τα προσχήματα. Στην περίπτωση του Σεραφείμ και της Όλγας τα προσχήματα καταργήθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, αφού τα δύο σόγια έφτασαν στο σημείο να έρθουν στα χέρια. Πολλοί νεόνυμφοι είδαν τον γάμο σαν αντιπαλότητα και αντί να κοιτάξουν πώς θα οργανώσουν τη ζωή τους ώστε να συμβιώσουν αρμονικά (όσο αρμονικά, τέλος πάντων, επέτρεπαν οι συνθήκες), δυστυχούσαν, γιατί κοίταζαν ποιος θα πάρει τον αέρα του άλλου.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s