Οι τσιμινιέρες της Κοζάνης

Δεν είναι λίγες οι φορές που έχω ξεκινήσει κάποιο ταξίδι έχοντας για οδηγό τη λογοτεχνία. Στο πρώτο ταξίδι μου στην Κοζάνη οδηγός μου ήταν ο Σταμ. Σταμ. Το ευθυμογράφημά του «Οι Κοζανίτες και τα σκόρδα» δίνει πληροφορίες για την πόλη και τους έξυπνους ανθρώπους της, τα κιχιά και την προέλευσή τους, για τα λειψάνικα μαντίλια και για τους κιρατζήδες, δηλαδή τους αγωγιάτες που μετέφεραν διάφορα αγαθά στην Κεντρική Ευρώπη, πριν φτιαχτεί ο σιδηρόδρομος.

25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce259a25ce25bf25ce25b625ce25b125ce25bd25ce25af25cf258425ce25b525cf25822b1

Ο Σταμ. Σταμ. δεν παραλείπει να αναφέρει ότι κάποτε το αθάνατο ελληνικό δημόσιο είχε διορίσει στην Κοζάνη τελώνη. Και σαν να μην έφτανε αυτό αργότερα διόρισε και λιμενάρχη!


Η Κοζάνη στον χάρτη.jpg

Το υπουργείο για αρκετό καιρό έστελνε έγγραφα προς τον κ. Λιμενάρχην Κοζάνης, τα οποία οι πονηροί ταχυδρομικοί επέστρεφον στο Υπουργείο με την χαιρέκακον επιγραφήν «αγνώστου διαμονής».

25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce259a25ce25bf25ce25b625ce25b125ce25bd25ce25af25cf258425ce25b525cf25822b2

Έψαξα να βρω τις χαρακτηριστικές καπνοδόχους των παλιών κοζανίτικων σπιτιών, που είχα δει στο σκίτσο του Σταμ. Σταμ. Το «δίδεται επί αντιπαροχή», εξίσου καταστροφικό με τον σεισμό που δοκίμασε την πόλη, εξαφάνισε τα παλιά σπίτια μακεδονικού ρυθμού με τις αυλές, τους μαντρότοιχους, τις πορτάρες και τις πορτοπούλες, καθώς και την ιστορία που αποτύπωναν. Στον λαβύρινθο των σοκακιών στριμώχτηκαν πολυώροφες οικοδομές.
Τα παλιά σπίτια είχαν σύστημα επικοινωνίας το ένα με το άλλο.
«Κάθε συνοικία αποτελεί αληθινόν λαβύρινθον, διότι όλα τα σπίτια της συνοικίας συγκοινωνούν προς τα λοιπά δια των αυλών των. Έτσι εισήλθομεν δια μίας θύρας και αφού επεράσαμεν και εγώ δεν ηξεύρω πόσας στοάς και αυλάς, εξήλθομεν τέλος εις έναν δρόμον, όπου ευρέθημεν προ της θύρας της Μητροπόλεως», έγραψε ο Παύλος Μελάς στη σύζυγό του.
25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce25a325cf258425ce25b125ce25bc2b25ce259a25ce25bf25ce25b625ce25b125ce25bd25ce25af25cf258425ce25b525cf25822b3
Η Κοζάνη δεν είχε πολλά μακεδονικά αρχοντικά, όπως η Σιάτιστα και η Καστοριά. Από τα αρχοντικά της, που κοσμούνταν με ξυλόγλυπτα, βιτρό, τζάκια, μεντέρια, μεσάντρες, τοιχογραφίες, ζωγραφιστά ταβάνια, αριστουργηματικά εργόχειρα και διάφορα αντικείμενα φερμένα από την Ευρώπη, σώζονται σήμερα μόνον τρία.

 

Ένα από αυτά είναι το αρχοντικό του Γρηγορίου  Βούρκα. Έχει αναπαλαιωθεί και μας δίνει μια εικόνα της θαυμάσιας όψης που είχαν κάποια σπίτια, στολίδια της πόλης. Οι Κοζανίτες το δείχνουν με καμάρι όχι μόνο για την ομορφιά του, αλλά και γιατί βρίσκεται στον δρόμο απ’ όπου πέρασε ο Παύλος Μελάς.
τσιμινιέρα Βούρκα
Η καπνοδόχος στο αρχοντικό του Βούρκα.
Η αντιδήμαρχος πολιτισμού που με ξεναγούσε, με ρώτησε γιατί κοιτάζω ψηλά. Της εξήγησα ότι ψάχνω μήπως βρω καμιά καμινάδα παλιού τύπου, όπως στο σκίτσο του Σταμ. Σταμ.
— Άδικα ψάχνεις. Δεν υπάρχουν πια οι παλιές τσιμινιέρες. Έχω όμως δυο φωτογραφίες να σου δώσω.

 

Δεν γνωρίζω αν σώζεται το σπίτι με την τσιμινιέρα. Γνωρίζω όμως ότι η Κοζάνη, όπως και άλλες πόλεις του τόπου μας, καθώς εξελίσσεται, βρίσκει στον σύγχρονο ιστό της ψηφίδες της ιστορίας, που σώζονται σε στοιχεία του παρελθόντος, όπως σ’ έναν μαντρότοιχο, μια πεζούλα, μια βρύση ή σ’ έναν αρβανίκο, όπως λένε το πηγάδι οι Κοζανίτες. Παρόλο που η σπανιότητά τους καθιστά αυτά τα στοιχεία πολύτιμα, επαναλαμβάνονται οι προβληματισμοί αν αποτελούν αξιόλογα ιστορικά ή πολιτιστικά μνημεία και αν αξίζει τον κόπο να διατηρηθούν, να καταχωσθούν ή να μεταφερθούν.

ΕΔΩ μπορείτε να διαβάσετε το ευθυμογράφημα του Σταμ. Σταμ. «Οι Κοζανίτες και τα σκόρδα».

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s