Το παραλιακό τείχος της Θεσσαλονίκης γκρεμίζεται και η πόλη ανασαίνει

Η πρόσφατη ανακάλυψη της φωτογραφίας του παραλιακού τείχους της Θεσσαλονίκης ήταν ένα σημαντικό γεγονός. Ποτέ πριν δεν είχαμε δει αυτήν την εικόνα της εντελώς περίκλειστης πόλης. Υπήρχε βέβαια η υδατογραφία του Σαλάκα, που αποτυπώνει την περιτειχισμένη πόλη το 1852, αλλά δεν είναι το ίδιο.
Στην ομάδα του fb Παλιές φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης, που είχε την τιμή της ανακάλυψης και πρώτης ανάρτησης από τον Ζαχαρία Σεμερτζίδη, επικρατεί αναβρασμός στην προσπάθεια να αποκρυπτογραφηθεί η φωτογραφία. Η εντυπωσιακή ευκρίνειά της είναι δυνατός σύμμαχος. Αμέσως άρχισαν οι μεγεθύνσεις, οι συγκρίσεις κι έγιναν οι πρώτες εκτιμήσεις.

Παρόλο που πάνω από τη φωτογραφία αναγράφεται Vue de Salonique (άποψη της Θεσσαλονίκης), επειδή πολλές φορές οι λεζάντες των παλιών απεικονίσεων είναι λανθασμένες, εξετάστηκε το θέμα αν πραγματικά πρόκειται για τη Θεσσαλονίκη. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Το επιβεβαιώνουν οι όγκοι των βουνών και κάποια σημεία της φωτογραφίας, όπως το κτίριο του πρώτου τελωνείου στο αριστερό άκρο, και οι νοητές ευθείες που συνδέουν τον Λευκό Πύργο με τον μιναρέ του Σογιούκ Σου τζαμιού (Άγιοι Απόστολοι), του Χαμτζά μπέη τζαμιού (Αλκαζάρ) κ.λπ., κ.λπ.
Ο φωτογράφος ανέβηκε στον Λευκό Πύργο με θέα προς τα δυτικά. Για τη λήψη χρησιμοποίησε μικρό τηλεφακό. Το πλάνο αρχίζει περίπου από τη γωνία της Κορομηλά με τη Μορκεντάου.
Το παραλιακό τείχος ήταν θεμελιωμένο σε ασταθές έδαφος κι εκτεθειμένο στα κύματα. Το ύψος του δεν ξεπερνούσε το ύψος των διώροφων κατοικιών. Η φωτογραφία διασώζει την τελευταία εικόνα του τείχους στην ιστορική διαδρομή του· σαθρό ύστερα από καταστροφές, επιδιορθώσεις και αναδιαμορφώσεις πολλών αιώνων. Από τη χρήση των πυροβόλων όπλων και μετά, ελάχιστη ήταν η προσφορά του στην άμυνα της πόλης.

Μπροστά από τα τείχη υπήρχε μια στενή λωρίδα στεριάς. Εκεί πάνω, γύρω από ένα γκρέμισμα του τείχους που υπήρχε στο ύψος της οδού Αγίας Σοφίας, φτιάχτηκαν μικρές ψαροκαλύβες.  Τέτοια παραπήγματα υπήρχαν και προς τη μεριά του λιμανιού.
Κατά μήκος του τείχους υπήρχαν πύργοι και κάμποσες καπουτζίδες. Αυτά τα μικρά ανοίγματα βόλευαν για να κόψει κανείς δρόμο προς στη θάλασσα, αλλιώς έπρεπε να περάσει από την Πύλη του Γιαλού. Η σαθρότητα του τείχους ευνοούσε το άνοιγμα καπουτζίδων. Άλλωστε τέτοιες παράνομες πορτούλες υπήρχαν και στα στεριανά τείχη.
Η κατεδάφιση του παραλιακού τείχους ολοκληρώθηκε το 1873, όταν διοικητής της πόλης ήταν ο Μιδάτ πασάς. Αποτέλεσμα; Η κάτω πόλη ανάσανε.

Το παραλιακό τείχος γκρεμίζεται και η πόλη ανασαίνει
Οι περισσότεροι μουσουλμάνοι έμεναν στο  Μπαΐρι (στην Άνω Πόλη) κι εκεί τα πράγματα ήταν καλά. Άνεση και καθαρός αέρας. Οι χριστιανοί έμεναν πιο κάτω, κατά μήκος του ανατολικού τείχους. Από την Εγνατία και κάτω, στον Κάμπο, έμεναν οι εβραίοι. Οι εβραϊκοί μαχαλάδες βρίσκονταν πίσω από το παραλιακό τείχος. Τα σπίτια ήταν στριμωγμένα, μικρά και χωρίς αυλές.
Ο Ζαν Μπατίστ Σουσιέ, που έμεινε στη Θεσσαλονίκη από το 1733 ως το 1737, εντυπωσιάστηκε από την αθλιότητα στην οποία ζούσαν οι φτωχοί εβραίοι της Κάτω Πόλης. Σπίτια ανοιχτά που έμπαζαν κρύο, αέρα και βροχή απ’ όλες τις μεριές, έλλειψη καθαριότητας και στενότητα χώρου. Ήταν σπίτια πάμφτωχων εργατών, υφαντών και χαμάληδων. Οι δρόμοι ήταν κακοστρωμένοι και βρόμικοι –λάσπη, απόνερα από τα πλυσταριά, βρομόνερα από τα σπίτια, ψοφίμια, σκουπίδια και καβαλίνες. Ρέματα διέσχιζαν τους μαχαλάδες και χύνονταν στη θάλασσα. Στο εμπορικό κέντρο, Καπάνι και Μοδιάνο, μα και αλλού, οι δρόμοι ήταν στενοί και σκεπασμένοι με σανίδες, σκοτεινοί κι ανήλιαγοι όλο τον χρόνο, δροσεροί το καλοκαίρι, χωρίς όμως επαρκή εξαερισμό.
Τέτοιες συνθήκες ευνοούσαν τις συμφορές. Την περίοδο που βρισκόταν ο Σουσιέ στη Θεσσαλονίκη, ξέσπασε επιδημία πανούκλας που θέρισε 7.000 ανθρώπους (χριστιανούς και μουσουλμάνους, αλλά πιο πολλούς εβραίους), σε μια εποχή που ο πληθυσμός της πόλης αριθμούσε 40.000 κατοίκους.
Πριν γκρεμιστεί το παραλιακό τείχος και φυσήξει καθαρός αέρας από τη θάλασσα, όλη η περιοχή πίσω του αποτελούσε μια μεγάλη, μόνιμη και φοβερή εστία μόλυνσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s