Ένα τετράδιο τιμωρίας που έγινε τετράδιο γλυκισμάτων και μία γλυκιά συνταγή

Ένα πρωινό πριν από μερικά χρόνια, στην κουζίνα της θείας Κροταλίας επικρατούσε μια χαρούμενη αναστάτωση. Πλησίαζε κάποια μεγάλη γιορτή και θα γινόταν οικογενειακό τραπέζι. Είχε αποφασίσει να φτιάξει το υπέροχο γλυκό με σιρόπι, που έφτιαχνε η μάνα της. Για να μην κάνει κανένα λάθος, συμβουλεύτηκε την αυθεντική συνταγή.
Παρουσίασε ένα μικρό τετράδιο, ταλαιπωρημένο από τη χρήση, γραμμένο με πένα, πριν από πολλές δεκαετίες.
Το τετράδιο αυτό έχει για μένα συναισθηματική αξία, μια και είναι γραμμένο από το χέρι της γιαγιάς μου. Όμως, το εκτίμησα και ως ενδιαφέρον εύρημα. Είναι ένα οικογενειακό κειμήλιο από αυτά που φυλάει κανείς για να μην πάθουν τίποτα και τα χρησιμοποιεί σπάνια, πάλι για να μην πάθουν τίποτα. Ταυτόχρονα είναι ένας μικρός τσελεμεντές με διατροφικές συνήθειες της μεσαίας τάξης άλλων εποχών. Οι συνταγές του δεν έχουν μόνο τερψιλαρύγγια αξία.

ce95cebecf8ecf86cf85cebbcebbcebf_ceb3cebbcf85cebaceb9ceacceb6cf89ceaeΟ αγαπημένος μου συγγραφέας είπε ότι η ιστορία γράφεται τόσο στα πεδία των μαχών όσο και στις μικρές αγγελίες των εφημερίδων.
«Γιατί όχι και σ’ ένα τετράδιο γλυκισμάτων;» σκέφτηκα.
Έτσι, αυτό το τετράδιο στάθηκε η αφορμή να φτιαχτεί το βιβλίο «Γλυκιά ζωή», ένα λεύκωμα μνήμης με φωτογραφίες και ιστορικές αναφορές, που αναπαριστά τη ζωή στο Σουφλί στις παραμονές του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2011 εκτός εμπορίου, σε αριθμημένα αντίτυπα και είναι εξαντλημένο.

Ας δούμε το τετράδιο.

Τετράδιο τιμωρίας
Το εξώφυλλο του τετραδίου τιμωρίας που έγινε Τετράδιο Γλυκισμάτων.

Ο Εονίτης και το μεταξικό σύνθημα δεν εκπλήσσουν τόσο, γιατί βρισκόμαστε στη δικτατορία του Μεταξά. Εκπλήσσει όμως η πρώτη χρήση του τετραδίου. Ήταν μαθητικό τετράδιο τιμωρίας!

Τετράδιο τιμωρίας-ετικέτα
Λεπτομέρεια από το εξώφυλλο, η ετικέτα.

Τετράδιον τιμωρείας τῆς μαθητρίας τῆς Α΄ τάξεως τῆς Ἀστικής Σχολῆς Σουφλίου
τῇ 1-3-1939

Ο Μεταξάς ήθελε να διαμορφώσει οπαδούς του καθεστώτος από την τρυφερή ηλικία. Ίδρυσε την Ε.Ο.Ν. (Εθνική Οργάνωσις Νεολαίας), όπου η συμμετοχή των μαθητών ήταν σχεδόν υποχρεωτική κι έκανε τις μαθητικές παρελάσεις συμπληρωματικές των στρατιωτικών.

Άννα_παρέλαση στο Σουφλί.jpg
Σουφλί. Η μαθητική παρέλαση περνάει μπροστά από το Ηρώο. Οι μαθήτριες είναι ντυμένες με τη στολή της ΕΟΝ.

Το μεταξικό καθεστώς σκόρπιζε άφθονο χρήμα για προπαγάνδα και μοίραζε δωρεάν τετράδια στους μαθητές.
Οι δάσκαλοι, μια και βρήκαν πιπέρι, έβαλαν και στα λάχανα. Αφού υπήρχε αφθονία τετραδίων, δημιούργησαν τετράδια τιμωρίας. Μη χειρότερα!
Η Άννα, σαν πρακτικός άνθρωπος, έγραψε διαγώνια πάνω στην ετικέτα «Τετράδιον Γλυκισμάτων» τράβηξε μια γραμμή από κάτω και μετέτρεψε το τετράδιο τιμωρίας της κόρης της σε κάτι χρήσιμο.

Οι σελίδες του Τετραδίου Γλυκισμάτων είναι τακτικά γραμμένες με πένα και μελάνι. Στη γραφή της η Άννα χρησιμοποιεί υπολείμματα παλιών συμπλεγμάτων και γράφει το ψ με ασυνήθιστο τρόπο. Καθόλου περίεργο, αν αναλογιστούμε ότι πήγε στο σχολείο στις αρχές του εικοστού αιώνα. Μερικές φορές γράφει τις λέξεις όπως τις προφέρει (μπουτίγκα, μιλουμακάρουνα, κεκ), λόγιες λέξεις (όπως, για παράδειγμα, τη λέξη δεδοκιμασμένον) ή χρησιμοποιεί παλιότερους τύπους (για παράδειγμα χρησιμοποιεί τη λέξη τεψί, που αν και δεν είναι πια σε χρήση, είναι σωστότερη, μια και προέρχεται από την παλιότερη εψάνη, που σημαίνει το ίδιο ακριβώς μαγειρικό σκεύος).
Κάπου-κάπου ανάμεσα στα γλυκίσματα βάζει και μία νόστιμη αλμυρή συνταγή.

Τετράδιο γλυκισμάτων.jpg
Δύο σελίδες από το Τετράδιο Γλυκισμάτων.

Οι ποσότητες μετριούνται με οκάδες και δράμια, ρακοπότηρα ή κύπελα. Η ποσότητα των μπαχαρικών προσδιορίζεται ως «ένα χαρτάκι βανίλια» ή «μια δραχμή κανελογαρίφαλα». Αναφέρονται επίσης υλικά που σήμερα είναι μάλλον άγνωστα, (όπως το κρεμοτάρταρο που πουλιόταν στα φαρμακεία, η ζάχαρη άχνη του βαρελιού ή το αλεύρι Τεργέστης) ή περιορισμένης χρήσης, όπως το ρυζάλευρο.
Εκτός από τις περίπλοκες και μπελαλίδικες συνταγές, που απαιτούσαν χρόνο και χρήμα, όπως τα παραδοσιακά γλυκά των μεγάλων γιορτών (κουραμπιέδες, μπακλαβάδες, τσουρέκια) ή τα γλυκά των κυριακάτικων και γιορτινών τραπεζιών, τότε που έβγαιναν τα άσπρα λινά τραπεζομάντιλα και τα καλά σερβίτσια για να τιμηθεί η ξεχωριστή μέρα, στο τετράδιο υπάρχουν συνταγές για γλυκά που φτιάχνονται σε συγκεκριμένες εποχές του χρόνου, όταν υπάρχει αφθονία του βασικού υλικού (γλυκά κουταλιού, μουσταλευριά και σπιτικά ποτά) και συνταγές «εφθηνές», που αξιοποιούσαν το μπαγιάτικο ψωμί κι έδιναν στη νοικοκυρά τη δυνατότητα να έχει πάντα κάποιο γλύκισμα στο σπίτι.

Οι παλιοί έδειχναν μεγάλο σεβασμό στο ψωμί, γιατί είχαν περάσει μεγάλες πείνες και ήξεραν τι θα πει η στέρησή του. Δεν ήταν σπάνιο να περπατάς στο δρόμο και να βλέπεις ακουμπισμένο σε κάποιο πεζούλι ένα κομμάτι λερωμένο ψωμί. Κάποιος το είχε σηκώσει από κάτω, το είχε φιλήσει και το είχε τοποθετήσει εκεί για να μην πατηθεί.
Το ψωμί δεν πεταγόταν ποτέ. Αναμιγνυόταν με άλλα υλικά για να γίνει φαγητό (κεφτέδες, σκορδαλιά) ή γλυκό (πουτίγκα με σταφίδες) κι άλλοτε γινόταν παξιμάδια, που όταν ψήνονταν, μοσχοβολούσε το σπίτι, αλλά που για να τα φας, έπρεπε πρώτα να τα βρέξεις για να μαλακώσουν.


Σταφίδα και ξερό ψωμί
Αν τα καταφέρνετε με τη ζαχαροπλαστική, μπορείτε να δοκιμάσετε την «Πουτίγκα με σταφίδες», που μετατρέπει σε γλύκισμα το ξερό ψωμί. Είναι υγιεινό γλυκό· δεν έχει ζάχαρη και περιέχει μπόλικη σταφίδα, που είναι υγιεινή και δυναμωτική τροφή.

Τετράδιον Γλυκισμάτων σελ 1

1/2 ὀκὰ γάλα
150 δράμια ψωμὶ ξερὸ
150 δράμια σταφίδα
4 αὐγὰ
φλοιὸς 1 λεμονιοῦ
1 κουταλάκι σόδα
καὶ ὀλίγα ἀμύγδαλα

Βράζομεν μισὴ ὀκὰ γάλα καὶ εἴς αὐτὸ ῥίπτομεν 150 δράμια ψωμὶ ξερὸ καὶ τὸ ἀφήνομεν ἐπὶ μίαν ὥραν. Ἀφοῦ μουσκέψῃ καλὰ τὸ ψωμί, τὸ ζυμώνομεν μὲ τὸ γάλα ῥίπτοντες τὴν σταφίδα. Ἐξακολουθοῦμε νὰ τὸ ζυμώνομεν καλὰ καὶ ῥίπτομεν τοὺς κρόκους καλὰ κτυπημένους καὶ τὸν φλοιὸν ἑνὸς λεμονιοῦ τριμμένον. Ἅμα ζυμώσωμε καλὰ τὸ μῖγμα, ῥίπτομεν καὶ τὰ ἀσπράδια τῶν αὐγῶν, τὰ ὁποῖα κτυπῶμεν νὰ γίνουν μαρέγκα. Τὸ μῖγμα αὐτὸ τὸ ῥίπτομεν μέσα σὲ φόρμα καλὰ βουτυρωμένη. Ἐάν θέλωμε, ῥίπτομεν, ἐνῶ ζυμώνωμε τὸ μῖγμα, καὶ ὀλίγα ἀμύγδαλα χονδροκοπανισμένα.

Πρώτη σημείωση: Η μισή οκά είναι 640 γραμμάρια και τα 150 δράμια είναι 480 γραμμάρια.

Δεύτερη σημείωση: Ψάχνοντας σε παλιές εφημερίδες βρήκα την ίδια ακριβώς συνταγή από την εποχή που η εταιρεία των Αδελφών Μιχαηλίδη διαφήμιζε τη μαύρη κορινθιακή σταφίδα.

Σταφίδα συνταγές Ακρόπολις 22-12-1937 copy

Για να την έχει περιλάβει στο Τετράδιον Γλυκισμάτων η Άννα, που ήταν νοικοκυρά απ’ τις λίγες, πάει να πει ότι η συνταγή είναι… δεδοκιμασμένη!

Σταφίδα συνταγές Ακρόπολις 22-12-1937
1937

Τέτη Σώλου
Αύγουστος 2017

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s